HomeΕΛΙΞΗΡΙΑ ΜΝΗΜΗΣΗ Δαφνοπαναγιά, η μαρτυρία της τάβλας και ο oργοτόμος της Λευτεριάς!

Η Δαφνοπαναγιά, η μαρτυρία της τάβλας και ο oργοτόμος της Λευτεριάς!

Γράφει ο Θοδωρής Γεωργάκης

«Ανέβα Μήτρο στου βουνού κατάκορφα τη ράχη, πάρε το μάτι ταητού και ταλαφιού το πόδι Και την αγρύπνια του λαγού και στήσε καραούλι. Κι αν δης χιλιάδες τον εχθρό άλογα και πεζούρα με τον Κιοσέ Μεχμέτ πασά, τον ύπνο μη μου κόψεις. Στάσου, πολέμα μοναχός. Κι αν δης μες το φυσσάτο Να πηλαλάη τάλογο του Ομερπασά Βριόνη, Πέτα, ροβόλα, κράξε με…Σύρε με την ευχή μου…»

-Θέλω να το λες κοφτά, με απαγγελία και στόμφο, να το νοιώθεις μέσα σου, σαν να είσαι στην θέση του Αθανασίου Διάκου…

Υπάκουσα πιστά στις οδηγίες του … σκηνοθέτη δασκάλου μου, αν και δωδεκαετής, μπήκα στο … πνεύμα του ρόλου, … κάθισα στην πέτρα του Διάκου, αντάμα με τον Πανουριά και τον Δυοβουνιώτη, αποστήθισα, μέσα σε μια βδομάδα, ολόκληρο το εξαίσιο έργο του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη «Θανάσης Διάκος» και στην γιορτή της 25ης Μαρτίου του 1966 παρουσιάσαμε, με τους συμμαθητές μου, στο δημοτικό σχολειό του Πινακοχωρίου, μπροστά στον απλοϊκό ξωμάχικο κόσμο των μητέρων και των πατεράδων μας τον «Θανάση Διάκο»! Άλλες εποχές, άλλη κουλτούρα, άλλες πνοές από ένα μάτσο παιδόπουλα, που γνωρίζαμε να τιμάμε, να αποθεώνουμε και να…μπαίνουμε στα παπούτσια αυτών των υπερανθρώπων, που με αυτοθυσιαστική αγάπη για την πατρίδα (πόσο, αλήθεια, ξένα και παράταιρα ηχούν, σήμερα, όλα τούτα, που ελλοχεύει ο κίνδυνος να χαρακτηριστούμε συντηρητικοί και …παραγωγοί εθνικών στερεοτύπων), οδήγησαν τη Χώρα στης Λευτεριάς το ξέφωτο…

Μια απλή τάβλα, θα εξηγήσουμε, εν συνεχεία, την χρηστική της σημασία, με τρία, ΑΚΟΜΗ, ανεξίτηλα γράμματα, ΘΣΓ, (Θεόδωρος Σοφοκλέους Γεωργάκης), χαραγμένα με ένα από εκείνα τα κίτρινα μπικ των σχολικών μας χρόνων, μια τάβλα που βρήκα, τελευταία, στην αποθήκη του σπιτιού μου, πενήντα χρόνια μετά, ξαφνικά μου δημιούργησε έναν ποταμό, μια πλημμυρίδα στο νου και με οδήγησε στα χρόνια της ΣΤ τάξης του δημοτικού σχολείου, να ξαναθυμηθώ και πάλι, σαν να ήταν χτές, σαν να μην πέρασε μισός αιώνας, τον ρόλο του Θανάση Διάκου, που υποδύθηκα μικρό παιδάκι και πέρασε εγχάρακτα στον …σκληρό δίσκο της μνήμης, για νάρχεται, τώρα, σαν τραγούδι χυμός, σαν αναδρομή στα χρόνια της αθωότητας, σε μια εποχή που αρειμάνια αποζητάμε «πα σταθούμε», σαν άλλοι Αρχιμήδηδες να αναζητούμε στέρεο τόπο…

«… Όταν η μαύρη η μάνα μου, εμπρός σε μιαν εικόνα, Πλάστη μου, μ’ εγονάτιζε με σταυρωτά τα χέρια Και μόλεγε να δεηθώ για κειούς που το χειμώνα Σα λύκοι ετρέχαν στα βουνά, με χιόνια, μ’αγριοκαίρια, Για να μη ζούνε στο ζυγό…»

Και άλλο κομμάτι, και άλλοι στίχοι, για να ταξιδέψουμε στη χώρα της μνήμης, να αναπολήσουμε τα αξεθύμαντα της φυλής μας, για να πετάξουμε νοερά στα χρόνια … της πατρίδας-χαλασμός, κατά τον απαράμιλλο Αριστοτέλη Βαλαωρίτη!

Απ’ τις αρχές του μήνα ο δάσκαλος, ο Χριστόδουλος Χαλικιάς, μας ετοίμαζε για την μεγάλη γιορτή της 25ης Μαρτίου! Χρησιμοποιούσε τα λόγια του μεγάλου Διονυσίου Σολωμού για να μας οιστρηλατήσει και να μας βάλει στην ατμόσφαιρα της γιορτής: «Κλείσε στην ψυχή σου την Ελλάδα και θα νοιώσεις κάθε είδους μεγαλείου μέσα σου…», μας έλεγε με πομπώδη ποιητικό τρόπο. Μας μοίραζε, έπειτα, τα ποιήματα, που είχε επιλέξει, και τους ρόλους για τα σκέτς, που θα παίζαμε. Την μια χρονιά, εναλλάξ, «Ο ΦΩΤΕΙΝΟΣ», την άλλη «Ο ΘΑΝΑΣΗΣ ΔΙΑΚΟΣ», επικολυρικά έργα και τα δύο Αριστοτέλη Βαλαωρίτη. Η σχολική γιορτή ήταν το μοναδικό κοινωνικό γεγονός στο μικρό χωριό, όλοι είχαν να λένε, για το θάρρος, την προθυμία, τη δύναμη, τον στόμφο, την απαγγελία, που έλεγε ο καθένας το ποίημά του ή τον ρόλο του στα σκέτς. Τα απογεύματα, κοντά στην ημέρα της γιορτής, μετά το εσπερινό μάθημα, γινόνταν οι πρόβες, επιδιορθώσεις, παρεμβάσεις απ’ τον δάσκαλο, όλα να τρέχουν όπως θα άρμοζε στην ημέρα, που όταν έφτανε, την παραμονή της οι ετοιμασίες κορυφώνονταν.

Πρώτα φτιάχναμε την σκηνή. Όλα τα παιδιά έπρεπε να φέρουμε απ’ το σπίτι μας μια τάβλα, να ο ρόλος της τάβλας-θρυαλλίδα, που προανέφερα, τις οποίες καρφώναμε πάνω στα καταπληκτικά εκείνα ξύλινα θρανία, σ’ αυτά που ζήσαμε μαγευτικές και αλησμόνητες στιγμές, προκειμένου να δημιουργηθεί το πατάρι της σκηνής. Στις τάβλες πάνω γράφαμε όλοι τα αρχικά των ονομάτων μας, γιατί ήταν χρήσιμες στο σπίτι και δεν έπρεπε να μπλεχθούν και να επιστρέψουν… Ήταν οι τάβλες απ’ τα κρεβάτια του σπιτιού!!! Εκείνα τα παλιά κρεβάτια με τα δύο ξύλινα καβαλέτα, το πάτωμα των σανίδων και το στρώμα γεμάτο με βρωμίστρα, (χοντροκομμένο άχυρο βρώμης), ή μαλλιά, ή ροκόφυλλα, (το περίβλημα της ρόκας του καλαμποκιού). Περιμετρικά, οι μανάδες μας , στόλιζαν το κρεβάτι, μέχρι το έδαφος, με τον περίφημο κατάλευκο «Γύρο», με το κοφτό κέντημα και τις μόστρες πάνω του. Και αυτός ο Γύρος ήταν χρήσιμος για την γιορτή της 25ης Μαρτίου! Τον έπαιρναν οι μητέρες μας, τον σούφρωναν με λάστιχο στο πάνω μέρος και ήταν η φουστανέλα των αγωνιστών του 21!!! Στους ώμους τα μονόκανα των δύο κυνηγών του χωριού, του μπάρμπα Νιόνιου της Αγγελίνας και του μπάρμπα Βασίλη της Χήρας και η ..αρματωσιά του Πανουριά και του Δυοβουνιώτη ήταν έτοιμη! Όμως … το ράσο του Θανάση Διάκου;

Μαζί με την μάνα μου, που αν και ολιγογράμματη, μου είχε μάθει, πριν ακόμη πάω στο σχολειό, το «Τραγούδι του νεκρού αδερφού» και «Το γεφύρι της Άρτας», πήγαμε «Στου Πρεμεντινού», στον παπά Αντώνη Σάντα, έναν μικροκαμωμένο και ξερακιανό ιερέα για να μας δώσει το ράσο και το καλογερικό του σκουφάκι…

-Ξέρεις ορέ μικρέ, μου είπε, καλά τα λόγια του Διάκου, ή θα στο δώκω τζάμπα το ράσο;
«Τα ξέρω παπούλη».
-Για πές μου, τότενες, πως τελειώνει το έργο; Ήταν γνώστης, φαίνεται, ο παπα Αντώνης του έργου του Βαλαωρίτη;
«Πέτα, ροβόλα Πανουριά, στ’ άρματα Δυοβουνιώτη… Χριστός Ανέστη αδέρφια μου! Καλώς ν’ ανταμωθούμε…»

Συγκινήθηκε, θυμάμαι, ο παπάς Αντώνης. Μου έδωσε το ράσο του, το μάζεψε λίγο από κάτω η μάνα μου, και με το καλογερικό του σκουφί ήμουν ένας τέλειος Διάκος στην σκηνή!

Οι τοίχοι του σχολείου στολισμένοι με τις εικόνες των αγωνιστών του 1821, αν θυμάμαι καλά, ήταν των Εκδόσεων Χάρη Πάτση. Ο Καραϊσκάκης, ο Κολοκοτρώνης στα Δερβενάκια, ο Ανδρούτσος στο Χάνι της Γραβιάς με την επιγραφή: «Με λένε Χάνι της Γραβιάς, για χάνι μέχουν χτίσει, μα ο γιός τ΄Ανδρούτσου μέκανε της δόξας ρημοκκλήσι», ο Παπαφλέσας, η Μαυρογένους, η Μπουμπουλίνα, ο Διάκος, ο Γεωργάκης Ολύμπιος, ο Υψηλάντης, ο Μπότσαρης, ο Κανάρης με το μπουρλότο στη ναυαρχίδα του Καραλή, ο Μιαούλης στην αναπαράσταση της ναυμαχίας του Γέροντα, ο χορός του Ζαλόγγου των Σουλιωτισσών, όλες οι φωτογραφίες στολισμένες με δάφνες. Δάφνες τοποθετούσαμε και περιμετρικά στην σκηνή. Τις κουβαλούσαμε απ’την Δαφνοπαναγιά των Ασπρογερακάτων, μια περιοχή κατάφυτη από δάφνες κοντά στην ομώνυμη εκκλησία, αλλά και κοντά στο λαγγάδι με το κρυστάλλινο νερό που κατεβαίνει απ’ τον Κόντρο, την ιστορική και θρυλική περιοχή που ήταν, σύμφωνα με τον Βαλαωρίτη, το ορμητήριο του Φωτεινού.

Ανήμερα της γιορτής όλα τα παιδιά στην γραμμή για την εκκλησία…
Και…
«Όλη δόξα, όλη χάρη άγια μέρα ξημερώνει…»
Και…
«Μακεδονία η ξακουστή του Αλεξάνδρου η χώρα…»
Έπειτα η γιορτή στο σχολειό, τα ποιήματα των υπόλοιπων παιδιών και η μεγάλη ώρα μας για τον Θανάση Διάκο…
Η επίκληση:
«… Θέ μου! Ξημέρωσέ τηνε την αυριανή τη μέρα! Θα μας θυμάτ΄η Αρβανιτιά και θα την τρώγει η ζήλια..»
Η πρoφητεία:
«… Χιλιάδες ήρθαν θερισταί κι ο χάρος οργοτόμος, μουγκρίζουν, φοβερίζουνε πως δε θα μείνει λώθρα…»
Και η κορύφωση:
«… Έτοιμος είμαι Πλάστη μου! Λίγες στιγμές ακόμα, Και σβυόνται τάστρα σου για με. Για με θα σκοτειδιάσει…»

Η ετοιμότητα και το αυτοθυσιαστικό φρόνημα τα Θανάση Διάκου ήταν στάση ζωής απέναντι σε πατρίδα και θρησκεία. Πολέμησε και για τις δύο υπέρτατες, γι αυτόν, αξίες με λύσσα και με θράσος απαράμιλλο, απέναντι στις ορδές του Ομέρ Βρυώνη!!! Δεν κιότεψε ούτε λεπτό, ακόμη και όταν αιχμάλωτος, πλέον, των τούρκων, του έφεραν μπροστά του, προκειμένου να τον τρομάξουν, το κεφάλι του Επισκόπου Σαλώνων Ησαϊα, μια άλλη μαρτυρική μορφή, οποίος αντιμετώπισε πρώτος και νωρίτερα τους τούρκους στις Θερμοπύλες. .. Μα ούτε και αυτή την τρομάρα δεν λογάριασε… Ακόμη και ο ίδιος ο Χριστός δείλιασε και είπε στην προσευχή του, στον κήπο της Γεθσημανής το… «Πάτερ, απελθέτω απ’ εμού το ποτήριον τούτο»… Τούτος ο γρανίτης της Γραικικής φυλής δεν δείλιασε ούτε λεπτό!!! Ήταν έτοιμος να πεθάνει για τις αξίες του… Ανασκολωπσμός!!! Ότι πιο φρικτό και επώδυνο μπορεί να συμβεί στον άνθρωπο… Ένα λεπτό να αφιερώσουμε απ’ την καθημερινή μας τύρβη, για να σκεφθούμε τούτο το μαρτύριο, που αν είναι τυχερό το θύμα και πεθάνει ακαριαία από εσωτερική αιμορραγία, τότε μόνο τελειώνει η φρίκη, που δεν μπορεί να συλλάβει ανθρώπινος νους… Ένα λεπτό μόνο… Θα είναι ένα συγκινητικό, ένα απλό μνημόσυνο σ’ έναν άνθρωπο που διάλεξε τον φρικτό θάνατο, ορθώνοντας τείχος στα κελεύσματα των τούρκων για τουρκοποίηση και μουσαλμανοποίησή του… Γεννήθηκε Γραικός και πέθανε Γραικός… TΗΣ ΛΕΥΤΕΡΙΑΣ ΘΕΡΙΣΤΗΣ ΚΑΙ ΑΝΤΑΜΑ ΟΡΓΟΤΟΜΟΣ…

Θυμάμαι πως, στο τέλος της γιορτής, με αγκάλισε ο δάσκαλος συγκινημένος… Είχα μπει στον ρόλο του Θανάση Διάκου… Πήγα τους ξωμάχους γονείς μας νοερά στην Αλαμάνα, ένα μικρό διάλλειμα στον τραχύ βιοποριστικό τους αγώνα… Μπόρεσα να συγκινήσω… Και διάχυτη αυτή η συγκίνηση, μαζί με όσα άλλα θαυμαστά βίωσα στον μικρό… περιστερώνα του σχολειού μου, διάχυτες αυτές οι αναμνήσεις και συγκινήσεις, μέσα στον αγώνα της ζωής, με οδηγούν τροχειοδεικτικά στην δική μου …προς Εμμαούς πορεία…

Προηγουμενο αρθρο
Βραβεύτηκε το λευκαδίτικο εστιατόριο «Τ' Αλώνι»
Επομενο αρθρο
Λιμνοθάλασσα

3 Σχόλια

  1. Θ. ΓΕΩΡΓΑΚΗΣ
    22 Μαρτίου 2017 at 15:17 — Απάντηση

    Ευχαριστώ παιδιά… Νομίζω πως η επιστροφή στις ρίζες είναι εικόνες απ’ το … μέλλον και οχι απ’ το παρελθόν…

  2. Ιωάννης Βονιτσάνος
    22 Μαρτίου 2017 at 00:04 — Απάντηση

    Θερμά συγχαρητήρια!
    Εξαιρετικό!

  3. επιλοχιας
    21 Μαρτίου 2017 at 16:16 — Απάντηση

    μπραβο ρε Θοδωρα τι μας θυμισες

Γράψτε το σχόλιό σας

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *