HomeΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΟδυσσέας Ελύτης: Ο ναυτίλος του αιώνα

Οδυσσέας Ελύτης: Ο ναυτίλος του αιώνα

Ξημερώματα της 2ας Νοεμβρίου του 1911 στο Ηράκλειο, στη συνοικία «Εφτά Μπαλτάδες», όπου βρισκόταν το σπίτι του, Αριάδνης και Πασιφάης γωνία γεννιέται ο ποιητής Οδυσσέας Ελύτης. Έκτο παιδί της οικογένειας, ύστερα από τη Μυρσίνη, τον Θεόδωρο, τον Βύρωνα, τον Κωνσταντίνο και τον Ευάγγελο. Γονείς του ο Παναγιώτης και η Μαρία Αλεπουδέλη.

Από τότε αρχίζει η πορεία του στον κόσμο, μια πορεία που τίμησε οδηγώντας το σκάφος του μέσα από την δίνη και την ταραχή των ημερών του, στη ζώνη της διαφάνειας, των λυρικών χρωμάτων, της καθαρής συνείδησης, της μεταμόρφωσης, της γύμνωσης από το περιττό, της ομορφιάς και του φωτός.

«Ναυτίλος από ένστιχτο», γράφει γι’ αυτόν η σύντροφος του ποιήτρια Ιουλίτα Ηλιοπούλου, αέναα κινούμενος προς το νέο, το ανεξερεύνητο, το ανείπωτο, προς τη μαγεία της ομορφιάς, προς την ακρίβεια της καίριας στιγμής, προς την επιθυμία απόδοσης δικαιοσύνης, να, λίγο μετά από τη συνείδηση της αποστολής του: να συλλάβει και να πει έναν άλλο, δεύτερο κόσμο που φτάνει πάντα πρώτος μέσα του. Έναν κόσμο καθ’ όλα πραγματικό, που μοιάζει να τον διέπουν ως φυσικοί νόμοι απαρέγκλιτες αρχές, σαν άλλοι μηχανισμοί μυθοποιητικοί, σαν αντίδοτο στην καθημερινή φρίκη μιας προϊούσας ηθικής παραίτησης.

11

Ανακατάταξη της ύλης, υπέρβαση των λογικών ορίων, εναντίωση στην τρέχουσα αντίληψη, γεωμέτρηση και αρχιτεκτονική ανασύνθεση, αγιοποίηση των αισθήσεων, ανύψωση των ταπεινών φυσικών μονάδων σε σύμβολα ηθικά, προβολή της ολιγάρκειας ως κυρίαρχης αρετής, επαναπροσδιορισμός της ελληνικότητας, πέρα και ύστερα από το ιστορικό βίωμα, συλλογιστική των αναλογιών – που αναπτύσσεται σε θεωρία και επιφέρει, μέσα από τους κατ΄αναλογίαν συσχετισμούς, μετάθεση ιδιοτήτων, μεταγραφή δεδομένων από το χώρο της ηθικής σ’ αυτόν της αισθητικής ή της μεταφυσικής, και τανάπαλιν-, ανάδειξη της έννοιας του Παραδείσου κεκαθαρμένης από την χριστιανική της καταγωγή, του φωτός, ως κεντρικού άξονα της μεταφυσικής, είναι μόνον κάποιες από αυτές τις αρχές στις οποίες υπακούει με πίστη , σταθερός πάντα μέσα στη συνεχή αλλαγή της ποιητικής του φόρμας»

12

Ανεξάντλητος μέσα από την ποίηση και τα κείμενα του, τυχεροί που μπορούμε να ιχνηλατούμε μια τέτοια πορεία. Μια πορεία που μας δείχνει τα σημαντικά, τα ουσιώδη, αυτά στα οποία πρέπει να δίνουμε βαρύτητα, για να προσεγγίσουμε το βάθος του πυρήνα μας και να οραματιστούμε έναν καινούργιο πιο όμορφο κόσμο.

Το κείμενο που ακολουθεί είναι ένα απόσπασμα από την «Ιδιωτική Οδό» του.

Ι δ ι ω τ ι κ ή ο δ ό ς

Πρόσω ήρεμα

Α΄

Μέσα σε μια συμπλεγματική ανθρωπότητα, κατάφορτη από τις αμαρτίες παλαιών και νέων δογμάτων, έχω στήσει τα πενήντα τετραγωνικά μου και περιμένω. Με δυό αόρατα για τους άλλους ακουστικά περασμένα στ’ αυτιά μου, αυτοδίδακτος ασυρματιστής που ξέρει ότι σ’ αυτά προπάντων τα «επιτόπου» ταξίδια είναι δυνατόν να παρουσιαστούν οι πιο απροσδόκητες, οι πιο συγκλονιστικές περιπέτειες.

Μια μέρα που ρωτούσα τον Πικάσσο πως έτυχε να μην κάνει ποτέ στη ζωή του μεγάλα ταξίδια, μου αποκρίθηκε: «Παρά να τρέχεις εσύ πίσω από τον κόσμο, δεν είναι καλύτερα να τον κάνεις να ‘ρχεται ‘κείνος κοντά σου;» Και πριν προλάβω ν’ ανοίξω το στόμα μου, συνέχισε: «Ξέρετε πώς; Είναι πολύ απλό. Εξαρτάται από τον τρόπο που ζείς, που εργάζεσαι, που ερωτεύεσαι. Bref, εγώ τις πέντε ηπείρους τις έχω μέσα στο ατελιέ μου».

Παρά την κάποια οίηση, τα λόγια του μ’ άγγιζαν. Έδιναν βαρύτητα όχι τόσο στην κινητικότητα την ίδια όσο στην ικανότητα του μυαλού μας να υποκαθίσταται σ’ αυτήν. Κι έβαζαν τον τόνο στη σωστή συλλαβή όταν γύρω μου αφθονούσαν οι ανορθογραφίες. Αλήθεια. Παρακολουθούσα, χρόνια τώρα, με κατανόηση αλλά και αμηχανία, τις προσπάθειες που έκαναν μερικοί συνάδελφοί μου για να διαφοροποιηθούν από τους αστούς. Άλλος με το αναποδογύρισμα του εικοσιτετραώρου του. Άλλος με την αλλοίωση του παρουσιαστικού του. Πολλοί, πηδώντας από αεροπλάνο σε αεροπλάνο για να μη συναποκομίσουν επιστρέφοντας παρά μερικές χιλιάδες χιλιόμετρα και λίγο συμπιεσμένο αέρα. Και τι να πείς για κάποιων άλλων τις καθιερωμένες από καιρό και μεγάλης κυκλοφορίας «αισθαντικές στιγμές»: ‘κείνα τα δειλινά πάνω από το λιμάνι. Το ζητιάνο που παίζει φυσαρμόνικα μες στο ψιλόβροχο. Το κουτσό παιδί στο καλντερίμι της φτωχογειτονιάς. Ο μακρύς διάδρομος ενός νοσοκομείου με τ’ αμαξίδια και τη λευκή μπέρτα που χάνεται στο βάθος. Όλα τους τσαλακωμένα και με καθυστερημένη άφιξη δελτάρια που άμα τα βλέπω να «βγάνουν δάκρυ» ακόμα, μου ‘ρχεται ν’ ανοίξω το παράθυρο και να καλέσω σε βοήθεια τον φίλο μου τον Βορρέα. Θέλει μελτέμι γερό, γεννημένο στην Τήνο, που να ‘ρθει με την ευχή της Παναγίας και να καθαρίσει τον τόπο απ΄όλων των λογιώ της Τουρκιάς και της γηραιάς Ευρώπης τ’ απομεινάρια.

Τότε λοιπόν το ζητούμενο; Η πραγματική ποιητική ζωή; Δεν υπάρχει απάντηση, δεν υπάρχει μάρτυς, κι ίσως αυτό να ‘ναι το ωραίο.Στο σημείο όπου το μόριον της ψυχής μεταβάλλεται πάλι σε μόριον ύλης, εκτός από τον εαυτό σου δεν γίνεται να παρίσταται άλλος κανείς. Κι είναι, αλήθεια, σ’ ένα τέτοιου είδους πείραμα που συνίσταται το μυστικό: να δημιουργείται και στον έξω κόσμο, από τις πράξεις σου ή τις ενέργειές σου, ένας πυρήνας ταυτόσημος μ’ αυτόν που διαμορφώνεται από τις συγκινήσεις σου και τα ιδανικά σου σε όσα γράφεις. Έχει σημασία η συνέπεια και όχι μόνον. Είναι η λειτουργία των συγκοινωνούντων δοχείων που ενδιαφέρει. Να κυκλοφορεί το μυστήριο και στους χώρους με την ίδια ευλογοφάνεια.

Όλα τα παράγωγα της μυστικής ήχησης που συντελείται σε μια γραφή να βρίσκουν την αναλογία τους στο επίπεδο των ανθρωπίνων σχέσεων. Με τέτοιον τρόπο που ακόμα και οι συζεύξεις των λέξεων, οι παραπλήσιες της μαντικής, να βρίσκουν κατ’ αντιστοιχίαν την εφαρμογή τους στις πέραν του ορθολογισμού τυχόν ενέργειες και διασυνδέσεις σου, εάν μπορεί να το πει αυτό κανένας. Το άγνωστο χέρι που σφίγγει το χέρι σου. Το σκοτάδι όπου του θέτεις άστρο. Τ΄αγόρια που ψέλνουν κι η εκκλησία που φανερώνεται. Όλα μαζί κι ένα ένα χωριστά.

Βιβλιογραφία:
Ο ΝΑΥΤΙΛΟΣ ΤΟΥ ΑΙΩΝΑ
ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΟΔΟΣ
Επιμέλεια Ελένη Μ.Ματαράγκα

Προηγουμενο αρθρο
Εξαφανίστηκε 55χρονος στην Καρυά
Επομενο αρθρο
Κι όμως είναι σπηλιά!

Δεν υπάρχουν σχόλια

Γράψτε το σχόλιό σας

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *