HomeΕΛΙΞΗΡΙΑ ΜΝΗΜΗΣΟι … Δωριείς στην Καρυά, το καρσάνικο καμάρι και οι αργανολόγοι Σφακισάνοι!

Οι … Δωριείς στην Καρυά, το καρσάνικο καμάρι και οι αργανολόγοι Σφακισάνοι!

Γράφει ο Θοδωρής Γεωργάκης

Παιδιόθεν το χωριό της Καρυάς μου δημιουργούσε μια μυστηριακή έλξη! Θες γιατί ήταν αντικρινά με το πατρικό μου σπίτι στο Πινακοχώρι των Σφακιωτών και ήταν η τελευταία μου καληνύχτα και το πρώτο μου νοερό καλημέρα, θες γιατί άκουγα, από μικρός, διάφορες ιστορίες γι αυτή την σπάνια ράτσα των Καρσάνων, μα περισσότερο από όλα νομίζω πρέπει, γι αυτή την παράξενη μυστηριακή έλξη, που μου δημιουργεί η Καρυά, πρέπει να παίζει ρόλο το γεγονός πως στις φλέβες μου, εν μέρει, ρέει και Καρσάνικο αίμα, αφού η γιαγιά μου, η μάνα του πατέρα μου, ήταν Καρσάνα. Και τι Καρσάνα!

Εξήντα χρόνια στο Πινακοχώρι και πάντα οι αναφορές της και ο αυτοπροσδιορισμός της ήταν στην Καρυά και στο Φεγγαράκι, τη γνωστή νοτιοανατολική συνοικία της Καρυάς με την περίφημη αίγλη και το σπουδαίο όνομα! Μας μολόγαγε τα πάντα για την ζωή της στην Καρυά και συχνότατα αναφερότανε στον «Βολμή του Καραμέτσου», όταν ήθελε να παρομοιάσει κάποιον σαν υπηρέτη! Αυτή η Καρσάνικη αυταρέσκεια και περηφάνια λοιπόν! Πρόκειται γι αυτό το σπάνιο … Ντιενενικό γνώρισμα των Καρσάνων, σύμφωνα με το οποίο, φέρουν δια βίου την υπερηφάνεια της καταγωγής τους, ακόμη και οι γυναίκες, που στα παλιά χρόνια παντρεύονταν σε άλλα χωριά του νησιού, να αυτοπροσδιορίζονται με «Καρσάνικο Καμάρι», θα μιλήσουμε γι αυτό παρακάτω, μέχρι τα στερνά τους, σαν Καρσάνες!

Για όλα τούτα, μα κυρίως γι αυτή τη μοναδικότητα, την αισθαντικότητα, το κάλλος, την σπάνια ράτσα των κατοίκων, τον καλώς εννοούμενο αρειμάνιο τοπικισμό και την έπαρση, την Δωρικότητα των Καρσάνων, την αγάπη τους για τα γράμματα, την λαογραφία και τον πολιτισμό, την διαχρονική και ακλόνητη πίστη και ευλαβική τους προσήλωση στην παράδοση, το φιλοπρόοδό τους, όλα τούτα που έχω εντοπίσει να διακρίνουν και να αποπνέει τούτο το χωριό της Καρυάς, πάντα μου «γαργαλούσαν» το μυαλό και με έθελγε η ιδέα να γράψω, να γράψω, τώρα στα μεστά μου χρόνια, αυτά που εισέπραξα και εισπράττω για το χωριό αυτό και κυρίως αυτά, που οι έρευνές μου, μου δημιουργούν την στέρεη πεποίθεση, πως έχουν άμεση σχέση με την Καρυά, και τα οποία μπορεί να φαίνονται, εκ πρώτης όψεως, πρωτάκουστα και ανατρεπτικά, όμως θεωρώ πως μπορεί να αποτελέσουν μια καλή βάση δεδομένων και ένα έναυσμα για μελλοντικούς ερευνητές.

ΔΩΡΙΕΙΣ ΟΙ ΚΑΡΣΑΝΟΙ!

Χρησιμοποιώντας τη γνωστή λογοτεχνική τεχνοτροπία του in medias res, στοχεύοντας, δηλαδή κατ’ ευθείαν στην καρδιά του θέματος, θα επισημάνω πως η δική μου έρευνα με οδηγεί στο συμπέρασμα πως οι Καρσάνοι είναι Σπαρτιάτικης και Δωρικής καταγωγής!!! Αυτή ακριβώς η προέλευσή τους τους δίνει, απ’ τα βάθη των αιώνων και αυτά τα ιδιαίτερα… Ντιενενικά γνωρίσματα και ποιοτικά χαρακτηριστικά, στα οποία αναφέρθηκα! Οδηγούμαι στο συμπέρασμα πως, το χωριό της Καρυάς, έχει σχέση με την ιστορική και πανάρχαια Καρυά της Λακωνίας, οι θαυμάσιες γυναίκες της οποίας ενέπνευσαν τον απαράμιλλο Φειδία και δημιούργησε, στην Ακρόπολη, τις απείρου κάλλους Καρυάτιδες!!!

Θα εξηγήσω τούτον τον πρωτόφαντο ισχυρισμό μου ακολουθώντας τ’ αχνάρια της δημιουργίας των χωριών της Λευκάδος κατά τον 14ο και 15ο αιώνα, όταν δημιουργήθηκε και η Καρυά, κατά την εποχή της δυναστείας των Τόκκων, (1362-1479), εποχή κατά την οποία δημιουργήθηκε σχεδόν το σύνολο των χωριών της Λευκάδος, όπως υποστηρίζει ο Πάνος Ροντογιάννης, αλλά και όπως ιστορικά είναι αποδεδειγμένο, αφού, αυτή η δυναστεία των Τόκκων, έκανε εργώδεις προσπάθειες και τεράστιες μεταγγίσεις πληθυσμιακές, κυρίως απ’ την Νότια Πελοπόνησο, Μεσσηνία και Λακωνία, προκειμένου να εποικίσει τα αραιοκατοικημένα, τότε, νησιά της Κεφαλλονιάς, Ζακύνθου και Λευκάδος, που είχε στην εξουσία της. Σπαρτιάτες, Λάκωνες και Δωριείς, λοιπόν, οι Καρσάνοι στην καταγωγή, κατά την προσωπική μου έρευνα και άποψη, αλλά και Δωρικοί σε όλα τα ποιοτικά τους χαρακτηριστικά μέχρι και των ημερών μας! Και όπως δείχνει η πορεία, η διάθεση και η αδιάλειπτη προσήλωσή τους στην παράδοσή, Δωριείς θα παραμένουν και στο διηνεκές!!!

ΚΑΡΥΑ ΚΑΙ ΚΑΡΥΩΤΕΣ…

Οι πρώτοι κάτοικοι της Καρυάς αποκαλούνταν απ’ τα όμορα χωριά, αλλά και οι ίδιοι, προφανώς, αυτοαποκαλούνταν Καρυώτες. Πολύ αργότερα επεκράτησε η εκλαϊκευμένη σημερινή ονομασία Καρσάνοι. Όπως, αίφνης, οι Κρητικής προέλευσης Σφακιώτες αποκλήθηκαν, από κάποιο χρονικό σημείο και μετά, Σφακισάνοι. Με δεδομένη την ονομασία Καρυώτες, ερχόμαστε στον δεύτερο ανατρεπτικό ισχυρισμό μας, σύμφωνα με τον οποίο κάποιος κάτοικος απ’ την Καρυά, ήτοι Καρυώτης, πιθανόν Αραβανής, αφού το επίθετο είναι κοινό και στα δύο χωριά, δημιούργησε τον οικισμό «Του Καρυώτη». Είναι το σημερινό χωριό των Καρυωτών, όπως επεκράτησε να αποκαλείται, πλέον, στον πληθυντικό αριθμό, αν και η σωστή και ιστορική του ονομασία θα πρέπει να ήταν και σήμερα «Καρυώτης]», όπως τα πίσω χωριά ο Νικολής και ο Ρουπακιάς. Αναφερόμαστε στο παλιό χωριό «Του Καρυώτη» στις πλαγιές του βουνού Κρούπα και Βατιάς.

Μέχρι σχεδόν το 1970 πάντα η αναφορά γι αυτό το χωριό ήταν σε πτώση γενική και ποτέ ονομαστική, όπως για τα άλλα χωριά, «Στου Καρυώτη» έλεγαν όλοι. Και στην Καρυά και στους Σφακιώτες, χωριά που έχουν κοινή αγροτική περιοχή με «Του Καρυώτη», η αναφορά γίνονταν πάντα σαν «Στου Καρυώτη». Περί το 1820 και ο λαϊκός ποιητής απ’ την Κατούνα, ο Γιάννης Κολόκας, αναφέρεται στο χωριό «Του Καρυώτη» στην περίφημη ριμάδα του, στην οποία με τρόπο ποιητικό εξιστορεί την μάχη του 1819 των χωρικών της Λευκάδος κατά των Άγγλων κατακτητών, στην Μπόζα, στο μεσοδάστημα του δρόμου Λευκάδα – Σφακιώτες, εκεί που σήμερα υπάρχει το σχετικό με το γεγονός μνημείο.

ΟΙ ΑΡΓΑΝΟΛΟΓΟΙ ΚΑΙ ΤΑ ΑΝΤΛΙΑΚΑ!

Ενας παμπάλαιος υφέρπων «ανταγωνισμός» διακρίνει τις σχέσεις της Καρυάς και των Σφακιωτών. Ένας «ανταγωνισμός», που μην φαντασθεί κανείς πως έχει εχθρικά χαρακτηριστικά, ή αντιπαλότητες…. Κυρίως χαρακτηρίζεται απ’ την σκωπτικότητα! Οι μεν Καρσάνοι αποκαλούν τους Σφακισάνους «Αργανολόγους», απ’ τα βάθη των αιώνων, διακωμωδόντας την φτώχεια τους και το γεγονός πως μόνο ρίγανη παράγουν τα χωριά των Σφακιωτών, σε σχέση με την Καρυά και τον πλούσιο κάμπο που διαθέτει στο Λιβάδι, οι δε Σφακισάνοι μιλάνε για το «Καρσάνικο Καμάρι», θέλοντας να καυτηριάσουν την Καρσάνικη έπαρση!

Αργανολόγοι οι Σφακισάνοι κατά τους Καρσάνους! Ούτε καν Ριγανολόγοι, αλλά με το αθροιστικό άλφα της ευφωνίας, προκειμένου να προσδίδει … χορταστικότητα στον χαρακτηρισμό! Και με ακριβώς αυτό το αθροιστικό άλφα της… χορταστικότητας των Καρσάνων ερχόμαστε να κάνομε μια σημαντικότατη παρατήρηση ιστορικού περιεχομένου, που έχει σχέση με την ονομασία των Σφακιωτών. Διατείνονται πολλοί πως η ονομασία Σφακιώτες είναι φυτωνυμική και προέρχεται απ’ την περιοχή της Ασφακίας που βρίσκονταν, μάλιστα, στο Λιβάδι της Καρυάς! Και εδώ προκύπτει το εξώφθαλμο και κραυγαλέο οξύμωρο. Πως είναι δυνατόν η Καρσάνικη Ασφακία να έδωσε το όνομά της στα εφτά χωριά των Σφακιωτών κα μάλιστα σε Κάβαλο, Ασπρογερακάτα και Σπανοχώρι, που απέχουν χιλιόμετρα απ’ το Λιβάδι της Καρυάς, και να άφησε … εκτός ονομασίας, σαν Σφακιώτες, τον ίδιο της τον εαυτό η Καρυά, την στιγμή που δική της περιοχή είναι η Ασφακία;;;

Αλλά, σαν υπόθεση εργασίας, ας δεχθούμε πως η Ασφακία της Καρυάς «βάπτισε» τα εφτά χωριά των Σφακιωτών, τότε οι Καρσάνοι με τεράστια χαρά θα αποκαλούσαν τους Σφακιώτες ΑΣΦΑΚΙΩΤΕΣ, ότι δηλαδή, εκτός απ’ την ρίγανη, προέρχονται και απ’ την Ασφάκα! Εδώ τους λένε σκωπτικά Αργανολόγους και μάλιστα για τον χαρακτηρισμό Αργανολόγοι δανείστικαν το χορταστικό άλφα, εκεί που το είχαν στα… χέρια τους το άλφα, απ’ την Ασφακία, θα το πετούσαν στα… άχρηστα; Άλλωστε αυτό ακριβώς το επιχείρημα επικαλούνται και ο Πανταζής Κοντομίχης και ο Πάνος Ροντογιάννης, οι οποίοι υποστηρίζουν ολοκάθαρα πως, αν προέρχονταν φυτωνυμικά η ονομασία Σφακιώτες απ’ την Καρσάνικη Ασφακία, θα είχαμε τον όρο ΑΣΦΑΚΙΩΤΕΣ και όχι Σφακιώτες!!! Γι αυτό και οι δύο πιστεύουν στην πατριδωνυμική προέλευση της ονομασίας Σφακιώτες, τουτέστιν κάτοικοι απ’ τα Σφακιά της Κρήτης!!!

Θυμάμαι την δεκαετία του 1960, όταν εκεί στο χωριό μου το Πινακοχώρι, μικρά παιδιά, παίζαμε ποδόσφαιρο στον δρόμο που πάει για την Καρυά και περνούσαν τα βράδια οι Καρσάνοι γεωργοί με τα άλογά τους φορτωμένα, που έρχονταν απ’ την Ακόνη και την Μαντόνα, μας φώναζαν: «Σταματήστε, ορέ αργανολόγοι, το ποδόσφαιρο για να περάσουν τ’ άλογα!». Όταν ρώτησα τον πατέρα μου γιατί μας έλεγαν αργανολόγους οι Καρσάνοι μου εξήγησε για αυτόν τον χαρακτηρισμό, πως έτσι μας λένε από παλιά…

Η ευρηματικότητα και η σκωπτικότητα των Καρσάνων για τους Σφακιώτες δεν σταματούσε μόνο στο αργανολόγους… Όταν, κάποτε, κάποιος Καρσάνος παντρεύονταν γυναίκα απ’ τους Σφακιώτες, τότε τα σχετικά κουτσομπολιά έδιναν και έπαιρναν στην Καρυά… «Πήρε γυναίκα απ’ τ’ αντλιακά…», σχολίαζαν με… νόημα στις γειτονιές της Καρυάς! Και τι σήμαινε τούτο. Οι Σφακιώτες, επειδή έχουν ανατολικό προσανατολισμό και κατάφατσα ολημερίς τον ήλιο, θεωρούνταν απ’ τους Καρσάνους ιδαίτερα … ζωηροί και ειδικότερα οι Σφακισάνες γυναίκες, σε αντίθεση με αυτούς τους Καρσάνους, αφού η Καρυά έχει βορεινό προσανατολισμό και θεωρούσαν τους εαυτούς τους πιο ψυχρούς και συντηρητικούς…

ΤΟ ΚΑΡΣΑΝΙΚΟ ΚΑΜΑΡΙ!

Απ’ την πλευρά τους οι Σφακισάνοι σατίριζαν το «Καρσάνικο Καμάρι», εννοώντας την έπαρση και τον εγωισμό των Καρσάνων και διηγούνταν άπειρα ευτράπελα με περιπτώσεις Καρσάνων, αφού οι κάτοικοι των δύο περιοχών είχαν πολλές κοινωνικές σχέσεις, κυρίως γάμους, λόγου γειτονίας, αλλά και κοινή αγροτική περιοχή, όπως της Ακόνης, όπου, για αιώνες, εκατοντάδες Καρσάνοι και Σφακισάνοι δούλευαν στα κτήματα της περιοχής αυτής δίπλα – δίπλα. Ένα απ’ τα ευτράπελα αυτής της σατυρικής διάθεσης των Σφακισάνων για του Καρσάνους και τον εγωισμό τους έχει να κάνει με έναν γάμο στα Ασπρογερακάτα! Παντρεύτηκε κάποιος Καρσάνος μια γυναίκα απ’ τα Ασπρογερακάτα εκείνα τα παλιά χρόνια. Όταν πρωτοπήγε ο γαμπρός στα Ασπρογερακάτα, τότε δα, όπως συνηθίζονταν βγήκε όλο το χωριό να δει τον γαμπρό! Για κακή του τύχη ο Καρσάνος ο γαμπρός ήταν κουτσός, οπότε αντιλαμβάνεστε τι επακολούθησε! Τις επόμενες μέρες άρχισαν τα κουτσομπολιά και τα πειράγματα στις γειτονιές των Ασπρογερακάτων! «Μαρή Κωσταντία, έλεγαν οι γειτόνισσες, στην πεθερά του γαμπρού, καλούλης είναι ο βλογημένος ο γαμπρός σ’, αλλά, παναθεμά τον, μας κάζει πως είναι τσότσο στρικλός!!!» «Μπά, ξωθιός σας, τι λέτε… Δεν είναι στρικλός… Είναι… Καρσάνικο Καμάρι και περβατάει έτσι…»

Προηγουμενο αρθρο
Η Φώφη Γεννηματά στη Λευκάδα
Επομενο αρθρο
Σχολή Ιστιοπλοΐας Ανοικτής Θαλάσσης από το Ναυτικό Όμιλο

Δεν υπάρχουν σχόλια

Γράψτε το σχόλιό σας

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *