HomeΕΛΙΞΗΡΙΑ ΜΝΗΜΗΣΟι Λευκαδίτικες ξερολιθιές και οι λιθοξόοι ξωμάχοι

Οι Λευκαδίτικες ξερολιθιές και οι λιθοξόοι ξωμάχοι

OI ΛΕΥΚΑΔΙΤΙΚΕΣ ΞΕΡΟΛΙΘΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΛΙΘΟΞΟΙ ΞΩΜΑΧΟΙ! ΥΜΝΟΣ ΣΤΗ ΜΗΤΕΡΑ ΓΗ…

Γράφει ο Θοδωρής Γεωργάκης

Αν δεχθούμε σαν αποληγή τελολογική της ανθρώπινης ύπαρξης πάνω στη γη το βιβλικό ρητό: «Γη ει και εις γην απελεύσει…», ναι μεν περαιώνει και περαίνει μια αφίδρομη γήινη διαδρομή, όμως, το μπουκέτο των δράσεων, των σκέψεων, των ενεργειών, των έργων, των διανοημάτων του ανθρώπου είναι μεν χώμα, είναι η ίδια η μάνα γη, μα συγχρόνως είναι το ατόφιο υπαρκτό, ορατό, ανιχνεύσιμο πεντεσθητά μαγνάδι της ζωής, τον επικό χαρακτήρα του οποίου μόνο ένας Όμηρος, ένας Ησίοδος, ένας Ρωμανός ο Μελωδός, μπορούν εύγλωττα να ιστορήσουν!!!

Αυτή η άρρηκτη και σύμφυτη ταύτιση του ανθρώπου με τη γη, παίρνει τα χαρακτηριστικά εκείνα της ομογενοποίησης, της αδιαίρετης και άτμητης κοινής πορείας, σε νιοστό θα λέγαμε βαθμό, στην περίπτωση των Λευκαδίων ξωμάχων γητευτών της γης, αυτών που από την κοιλιά της μάνας τους προορίστηκαν, απ’ την παράξενη μοίρα, να ιερουργούν στη γη, να την θωπεύουν με τα χέρια και τον ανασασμό τους, το πέπλο της να σηκώνουν απαλά, να σκουπίσουν τους ιδρώτες του προσώπου, να την βάζουν στο πιάτο τους ανάμα κοινωνίας και θυμιατήρι απαντοχής…

Οι Λευκαδίτες ξωμάχοι, μια άλλης εποχής! Με τα νύχια τους, γρατζούνισαν και ανακάταψεν τη γη, να αναδείξουν και να κατασκευάσουν τις περίφημες ξερολιθιές, ένα αντιπροσωπευτικότατο παράδειγμα αυτής της ταύτισης ανθρώπου και γης, για την οποία αναφερθήκαμε εισαγωγικά, ένας ύμνος, ένα ευαγγέλιο στη Μάνα Γη! Διαφορετικά πώς να ερμηνευθεί μια σκληροτράχηλη βιωτή, που, στην κυριολεξία, αποστράγγισε το χώμα από κάθε του ικμάδα και δημιούργησε τους ατέλειωτους πέτρινους στρατώνες των ξερολιθιών, με μια ιδιάζουσα αρχιτεκτονική, να κοσμεί ακόμη και σήμερα τις πλαγιές των Λευκαδίτικων βουνών! Μα αντάμα και μια πηγή ζωής στις τραχιές πλαγιές, να φυτέψει δέκα κλίματα αμπέλι, να σπείρει δέκα κλωνιά σταριού και φακής, να μολύψει έναν ιδρώτα ροζιασμένο απ’ τα τίμια χέρια της προκοπής!

Αν εστιάσει ο αναγνώστης εμβριθέστερα στις παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες, που πλαισιώνουν τον ύμνο αυτόν στον Λευκαδίτη ξωμάχο και την ταύτισή του με την Μάνα γη, που μεγαλόπρεπα εκφράζεται με την μορφή των ξερολιθιών, θα αντικρύσει τον οίστρο μιας άλλης εποχής, αναμεμιγμένο με το πρακτικό και συνάμα εμπειρικό Λευκαδίτικο ταπεραμέντο της αρχιτεκτονικής των ξερολιθιών. Και αρκούμαστε στις άγιες αυτές φωτογραφίες, που ευτυχώς διασώθηκαν, αυτών των άλλων εποχών, γιατί σήμερα, αυτό το σμάρι των τεχνουργημάτων του Λευκαδίτη σμιλουργού της πέτρας, δεν υπάρχει πια, ή μάλλον υπάρχει, αλλά είναι κεκαλυμένο απ’ το αμείλικτο πέπλο της εγκατάλειψης και της ερήμωσης, υπό μορφήν οργιώδους βλάστησης σε όλες τις πλαγιές του νησιού. Εκεί που παλιότερα ορθώνονταν υπερήφανο, μεγαλόπρεπο, λυτρωτικό, δεσποτικό, το βασίλειο της πέτρας, το έπος του ξωμάχου Λευκαδίτη τεχνουργού, υπάρχει μόνο το απέραντο πέπλο της βλάστησης και της εγκατάλειιψης, για έναν άχραντο < <Ναό>>, που δόμησαν οι πέτρες της… οργής και λείαναν τα χέρια της υπομονής…

Αυτή η ιερουργία της Λευκαδίτικης Λιθιάς, ή Ξερολιθιάς, όπως ευστοχότατα την αποκαλούσαν οι παλιοί Λευκαδίτες, γιατί δεν είχε κανένα συνδετικό υλικό στην κατασκευή της, προσωπικά δεν μου είναι απλά οικεία, αγαπητή και προσφιλής, δεν με βάζει μόνο στο άγιο μονοπάτι της νοσταλγίας, δεν μου ριπίζει μόνο το νου, σαν μπορώ, ενίοτε, να επισκέπτομαι τα ακάλυπτα πλάγια, που ακόμη …. βλαστάνουν και βλυστάνουν το θαύμα της ξερολιθιάς, για να… « μιμνήσκομαι ημερών αρχαίων» και να παγαίνω το μυαλό σε ιερουργήσιμες στιγμές των προγόνων μου, μα συγχρόνως με διαποτίζουν βιωματικά…

Φοιτητής την δεκαετία του 1970, μαζί με τον πατέρα μου, πάντα, από μικρό παιδί μου άρεσε να τον ακολουθώ σ’ όλες του δραστηριότητες τις αγροτικές και να γεύομαι τον άμετρό του ιδρώτα, τις αγωνίες του, τον μόχθο του, όπως περιγράφει ο Βαλαωρίτης, για «ΤΟ ΕΡΜΟ ΤΟ ΨΩΜΙ», στην περιοχή, λοιπόν, Ζευγάρι της Ακόνης, που έχομε ένα λιοστάσι, ορθώσαμε μαζί μια τεράστια ξερολιθιά, προκειμένου να συγκρατήσουμε το χώμα να μην υποχωρεί, να μη βιδίζει όπως έλεγαν, γιατί η περιοχή έχει τεράστιες ποσότητες και νερών επιπολής αλλά και υπόγειων νερών. Εκείνο το καλοκαίρι του 1975 θα μου μείνει βαθιά χαραγμένο στο νου…

Οσάκις οι μέριμνες του βίου, το πνιγηρό παρόν, τα ατέλειωτα προβλήματα και οι απέραντες έγνοιες του βιοπορισμού, με κατατρύχουν, σαν γαμψόνυχες… Ερινύες, τότε, αυτές οι στιγμές, της επιστροφής στη λίθινη δική μου δημιουργία, με επαναφέρουν στην χοϊκή μας διαδρομή… Ένα ταξίδι είναι η ζωή, που αν γευτείς, πάνω στην ταχύτητά της, το τρέξιμο των δέντρων σαν υμνολογικές στιγμές, τότε θα μπορέσεις να παραδοθείς σε άλλες λυτρωτικές σκέψεις… Θα πάψει να μαυλάει το νου σου το αδιάκοπο κυνήγι, ενίοτε και του πλουτισμού και να επαναφέρεις, έστω και φευγαλέα, στο μυαλό το βιβλικό ρητό, για το οποίο κάναμε λόγο εισαγωγικά, και πάλι όχι με διάθεση τελολογική, μα σαν μαξιλάρι και εφαλτήριο για επιστροφές…
Θυμάμαι, λοιπόν, αυτή την απαράμιλλη τεχνοτροπία της Λευκαδίτικης ξερολιθιάς έτσι όπως βιωματικά την κατέγραψε ο σκληρός δίσκος του δικού μου νου…

Θαμπά τα πρωινά και επί μία σχεδόν εβδομάδα, πριν ρίξει ο ήλιος, κινούσαμε για την Ακόνη, καβάλα στα δύο άλογα, όπως ακριβώς γνώριζαν απ’ αιώνων να μετακινούνται όλοι οι Λευκαδίτες ξωμάχοι. Στα κολιτσάκια του σαμαριού του αλόγου το σακκούλι με το πρόχειρο φαγητό, μερικές ντομάτες, μια σφήνα τυρί, μια τηγανιά μαρίδες, μισό καρβέλι ψωμί, ένα μπουκαλάκι λάδι και το κολοκύθι γεμάτο κρασί! Μια ώρα δρόμος μέχρι την Ακόνη. Η διαδρομή ένα μπουκέτο αναμνήσεων παιδικών. Δεξιά μας το εκκλησσάκι του Αϊ Θωμά, με το γέρικο φιλίκι στην αυλή, μάρτυρας να στέκει μιας μακραίωνης διαδρομής και φύλακας άγγελος των ερειπίων ένός πρωτόλειου οικισμού, της Παλιάχωρας, πριν οι κάτοικοι μεταφερθούν στο σημερινό Πινακοχώρι των Σφακιωτών, το χωριό μου.

Το βουνό Καμποχώρι, με υπολείμματα στις πλαγιές του και εδώ κάποιου μικροοικισμού του απώτατατου νομαδικού παρελθόντος, εγκάρσια να το διασχίζει το μονοπάτι που βγάζει για την Μαρίτσα, την περιοχή ανάμεσα των Σφακιωτών και του Αλέξαντρου, με την κόκκινη ψιλή άμμο, με την οποία κτίστηκαν πολλά σπίτια των Σφακιωτών. Παρακάτω το αγνάντιο του μοναστηριού των Αγών Πατέρων, πιο κει η πηγούλα στου «Μάρκου το Λαγγάδι», παραπέρα οι σταύλοι για τα πρόβατα του Ατζελή, πιο κάτω το «Βουλιασμένο Αλώνι»! Και να δίπλα η αιώνια, η δροσόβρυτη πηγή της Ακόνης με τα τρεχούμενα ολοχρονίς νερά, μια πηγή όχι απλά ξεδιψάστρα των ξωμάχων, μα μαναδότισα για χιλιάδες στο διάβα των αιώνων ξωμάχικες ψυχές! Ο μεγάλος λόμπος! Δεκάχρονος, ξανά με τον πατέρα μου, είχαμε έρθει και βάλαμε μέσα στο νερό τα δεμάτια με το λινάρι, προκειμένου να μαλακώσει και να το χτυπήσουν στο μάγγανο, για να βγάλουν το νήμα για τα λινόρουχα στον αργαλειό!

Παρακάτω το Ζευγάρι, ο χώρος δουλειάς, η κατασκευή της ξερολιθιάς, για να ασφαλίσουμε το λιοστάσι όπως έλεγε ο πατέρας! Τις δυο πρώτες μέρες συγκεντρώναμε την πέτρα απ’ την γύρω περιοχή, την κουβαλούσαμε με την ζευγέρα! Η ζευγέρα! Ένα ξύλινο παραλληλόγραμμο, το οποίο ήταν πατωμένο με σανίδες και στα τέσσερα άκρα εξείχαν οι χειρολαβές. Ψάχναμε και φορτώναμε την πέτρα απ’ τα γύρω χωράφια, ο πατέρας μου στα δυο μπροστινά χερούλια και εγώ τα δύο πίσω την κουβαλούσαμε στον χώρο που θα φτιάχναμε την ξερολιθιά. Σαν κάναμε έναν μεγάλο σωρό πέτρας, αρχίζαμε να φτιάχνουμε το θέμελο, μπροστά ο πατέρας με τον γκασμά, πίσω εγώ με το φτυάρι να πετάω τα χώματα. Και σαν ολοκληρώθηκε το θέμελο, τότε άρχιζε το χτίσιμο. Έβλεπα τον πατέρα με μαεστρία να παίρνει την πέτρα, να την χτυπά με το σφυρί, αν ήθελε να την κάνει σύδρομη, όπως έλεγε, δηλαδή να έχει επίπεδο πρόσωπο προς τα έξω, και την τοποθετούσε αριστοτεχνικά, εγώ να ρίχνω απ’ την μέσα πλευρά της λιθιάς μικρές πέτρες, τα λεγόμενα σόμπολα, ώστε να γίνεται ένα συμπαγές σώμα η λιθιά με τα χώματα του όχτου!

Μια εβδομάδα πραγματικής μυσταγωγίας καλλιτεχνικής! Και να η ξερολιθιά στο τέλος μεγαλόπρεπη, κυματοθραύστης πανώριος, που σώζεται ακόμη και σήμερα ατόφια, ανθηρή…. Και σαν τα βήματα με οδηγούνε σε τούτο το μικρό θυμηταριό, μεθυσμένοι Κορύβαντες οι μνήμες χορεύουν μανικά, γύρω απ’ την Θυμέλη του ξωμάχικου πολιτισμού…

Προηγουμενο αρθρο
Συνάντηση Κέντρου Κοινότητας Δήμου Λευκάδας με την Αποκεντρωμένη Διοίκηση
Επομενο αρθρο
Ο Άγιος Μηνάς και η πυρκαγιά

Δεν υπάρχουν σχόλια

Γράψτε το σχόλιό σας

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *