HomeΕΛΙΞΗΡΙΑ ΜΝΗΜΗΣΟ Ιωαννίκιος Καρτάνος και η «αίρεση» των Καρτανιστών. Βενετία 1536

Ο Ιωαννίκιος Καρτάνος και η «αίρεση» των Καρτανιστών. Βενετία 1536

Γράφει ο Θοδωρής Γεωργάκης

Δυο Έλληνες Ορθόδοξοι ιερείς, ο Ιωαννίκιος Καρτάνος και ο Παχώμιος Ρουσσάνος, περί το μέσον του 16ου αιώνα, (1536), απασχόλησαν εντονότατα, μέσα στην καρδιά της τουρκοκρατίας στην Ελλάδα, όχι μόνο τον Ελλαδικό χώρο, αλλά και ολόκληρη την γνωστή, τότε Ευρώπη, με το πνευματικό τους έργο, το οποίο είχε επίκεντρο την μετάφραση της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης στην απλή ελληνική γλώσσα.

Ο Ιωαννίκιος Καρτάνος γεννήθηκε στην Κέρκυρα. Όντας ιερέας μετέβη στην Βενετία. Εκεί ήρθε σε σύγκρουση με τον μητροπολίτη Μονεμβασίας Αρσένιο, ο οποίος είχε ασπασθεί τον Καθολικισμό. Η σύγκρουσή τους για θέματα θεολογικοδογματικά ήταν σφοδρή. Όταν την Μεγάλη Τεσσαρακοστή του 1534 ο Αρσένιος έκανε κήρυγμα στον Ελληνικό Ορθόδοξο ναό της Βενετίας, με άδεια των επίσημων αρχών, τότε ο Ιωαννίκιος καταφέρθηκε εναντίον του με προσβλητικές εκφράσεις. Φυλακίσθηκε για τρία χρόνια απ’ τις αρχές. Στην φυλακή, το 1536, δημιούργησε το βιβλίο του με τίτλο: «Η Παλαιά και Νέα Διαθήκη, ήτοι το άνθος και το αναγκαίον αυτής».

10
Εξώφυλλο της πρωτότυπης έκδοσης του 1536
11
Η δεύτερη σελίδα της έκδοσης του 1536

Στο έργο του αυτό περιλαμβάνονται αποσπάσματα απ’ την Παλαιά και Καινή Διαθήκη στην απλή ελληνική γλώσσα και σύμφωνα με τους υποστηρικτές του ήταν ένα «εξέχον δείγμα του εκκλησιαστικού δημώδους λόγου» ενώ ο ίδιος, στον πρόλογό του, τόνιζε ότι επιθυμούσε να μορφωθεί ο ελληνικός λαός με έργα γραμμένα στην ζωντανή γλώσσα του. Το βιβλίο του αυτό εκδόθηκε πέντε φορές απ’ το 1536 έως το 1567.

Σφοδρός πολέμιος του Ιωαννίκιου Καρτάνου ήταν ο Παχώμιος Ρουσσάνος, με καταγωγή απ’ την Ζάκυνθο, ο οποίος εκάρη μοναχός στην Μονή του Αγίου Γεωργίου των Κρημνών. Ο Ρουσσάνος κατηγορούσε τον Καρτάνο ότι έγραψε το βιβλίο του «δια κενοδοξίαν», ενώ συμπλήρωνε ότι: «… απεκρούσθη παρά του πατριάρχου ως ετερόδοξος και ανάξιος ποίμνης ηγήσασθαι, λύκος ών εναργής…».

12

Η ουσιαστική, όμως κριτική του Ρουσσάνου στον Καρτάνο ασκήθηκε για την λαϊκή του γλώσσα, τα αδόκιμα ελληνικά του, αλλά κυρίως για τα δογματικά του λάθη, αφού ενέπλεξε τις Γραφές με θρύλους, γι’ αυτό και τον χαρακτήρισε «αιρεσιάρχη», τους δε υποστηρικτές του ονόμασε «Καρτανιστές».

Οι υποστηρικτές του Καρτάνου πίστευαν ότι πολεμήθηκε το έργο του κυρίως για την απλή ελληνική του γλώσσα. Ψυχραιμότεροι αναλυτές, όμως, θεωρούν λογική την κριτική του Ρουσσάνου, αφού, ο Καρτάνος, στα μεταφρασμένα εδάφια της Παλαιάς και Καινής Διαθήκης, αναμειγνύει θέματα ιστορίας, χρονογραφίας, εγκυκλοπαιδικών θεμάτων και καθημερινής πρακτικής, παράγοντες οι οποίοι αναδεικνύουν θεολογικοδογματικούς προβληματισμούς, οι οποίοι, τελικά, νοθεύουν τις Άγιες Γραφές.

Ο Ιωαννίκιος Καρτάνος, όταν μετέβη στην Κωνσταντινούπολη, για να διεκδικήσει μητροπολιτικό θρόνο απεπέμφθη απ’ τον πατριάρχη σαν αιρεσιάρχης και ετερόδοξος. Μετέβη κατόπιν και διέμενε στην Ναύπακτο, όπου στα γραπτά του κείμενα, προφανώς για λόγους πικρίας, καταφέρονταν κυρίως κατά των ιεραρχών, με βαρύτατους χαρακτηρισμούς και εκφράσεις, αποκαλώντας τους ακόμη υπηρέτες και ικέτες των Τούρκων.

Προηγουμενο αρθρο
Μέχρι και οι εύζωνες στο Σύνταγμα φόρεσαν κάπες!
Επομενο αρθρο
T. S. Eliot: Η μόνη σοφία που μπορούμε να ελπίζουμε πως θα αποκτήσουμε είναι η σοφία της ταπεινοφροσύνης

Δεν υπάρχουν σχόλια

Γράψτε το σχόλιό σας

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *