HomeΕΛΙΞΗΡΙΑ ΜΝΗΜΗΣΟ μώλος των Κορινθίων

Ο μώλος των Κορινθίων

Του Δημήτρη Σπ. Τσερέ

Ο μώλος των Κορινθίων
(Μικρό σκαρίφημα)

Ο «μώλος των Κορινθίων» είναι ένα από σημαντικότερα κατάλοιπα της αρχαιότητας στην περιοχή της Λευκάδας. Δεν το γνωρίζουν όμως παρά ελάχιστοι, αν και πρόκειται για ένα μεγάλο έργο, που, λόγω της θέσης του, έχει παραμείνει ανέπαφο σχεδόν στη διάκεια των αιώνων. Ποια είναι η θέση του; Στην νότια έξοδο του Διαύλου, εκεί ακριβώς που βρίσκονται τα τελευταία φανάρια, κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Πόσο βαθιά; Ο Dörpfeld, που μέτρησε το βάθος περί το 1910, το υπολογίζει σε 2 μέτρα. Tο βυθόμετρο του σκάφους, που μας μετέφερε σ’ αυτή την εξερεύνηση, όταν σταθήκαμε πάνω του έγραφε 2,5 μέτρα.

ΕΙΚΟΝΑ 1: Αεροφωτογραφία, στην οποία διακρίνεται καθαρά ο μώλος των Κορινθίων. Δεξιά, όπως βλέπουμε ο λόφος του Αγίου Γεωργίου επί της ακαρνανικής ακτής. Στην ανατολική πλευρά του μώλου σύρριζα στην ακτή, η μικρή βραχονησίδα, που δίπλα της βρίσκεται το τελευταίο προς νότο φανάρι του Διαύλου. Αριστερά, όπως βλέπουμε, η παραλία της Λυγιάς Λευκάδας. (Δημοσιεύτηκε στο: Ιωάννα Ανδρέου, «Η συμβολή των ερευνών του Wilhelm Dörpfeld στη μελέτη της αρχαίας Λευκάδας (πόλης)», Διεθνές Συνέδριο αφιερωμένο στον Wilhelm Dörpfeld, Πρακτικά Συνεδρίου, Λευκάδα 6-11 Αυγούστου 2006, Επιμέλεια: Χαρά Παπαδάτου-Γιαννοπούλου, εκδ. Περί τεχνών, Πάτρα 2008, σ. 269)

Ο μώλος των Κορινθίων είναι εύκολα ορατός από την επιφάνεια της θάλασσας, όταν επικρατεί νηνεμία. Οι ντόπιοι ναυτικοί τον ξέρουν πολύ καλά αλλά δεν γνωρίζουν τι είναι. Π.χ. οι κάτοικοι της Λυγιάς, που είναι όλοι σχεδόν ψαράδες (επαγγελματίες ή ερασιτέχνες), τον ξέρουν και τον ονομάζουν «Σκάλα». Άλλοι, στη Λευκάδα και στην Ακαρνανία, απηχώντας προφανώς νεφελώδεις απηχήσεις της θεωρίας του Dörpfeld, λένε ότι ήταν ο δρόμος, από τον οποίο ο Οδυσσέας περνούσε τα κοπάδια του από την Λευκάδα- Ιθάκη στην απέναντι ακτή, που ανήκε στο βασίλειό του. Ελπίζουμε με τη σημερινή παρουσίαση να δώσουμε σ’ όλους την ευκαιρία να γνωρίσουν ένα από τα μεγαλύτερα και σπουδαιότερα λιμενικά έργα της αρχαίας Ελλάδας.

ΕΙΚΟΝΑ 2-3: Φωτογραφίες που τράβηξε με υποβρύχια φωτογραφική μηχανή ο δύτης Γιώργος Κυριακός στις 24 Σεπτεμβρίου 2017

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά.

Κατά το τελευταίο τέταρτο του 7ου αι. π.χ. η Λευκάδα καταλήφθηκε από τους Κορινθίους, οι οποίοι έχτισαν τη νέα πρωτεύουσα του νησιού πάνω στον λόφο του Κούλμου, δηλαδή στον λόφο πάνω από το σημερινό Καλλιγόνι, και την οχύρωσαν με τείχος, που πρέπει να είχε περίμετρο περί τα 4.841 μέτρα. Αυτή είναι η πόλη της αρχαίας Λευκάδας, η οποία, κατά τους ιστορικούς, πρέπει να διατηρήθηκε μέχρι περίπου τον 6ο αιώνα π.χ., οπότε στην ίδια περιοχή οικοδομήθηκε η μεσαιωνική πρωτεύουσα του νησιού.

Το λιμάνι της αρχαίας Λευκάδας βρισκόταν μπροστά στο σημερινό Καλλιγόνι. Πρέπει να άρχιζε από το νοτιότερο σημείο των Κάτω αλυκών (των αλυκών της πόλης, των «παλιών αλυκών», που έχουν μπαζωθεί από το τέλος της δεκαετίας του 1980 και πάνω τους κτίστηκε όλο αυτό το οικιστικό συγκρότημα δυτικά της μαρίνας) και έφτανε προς νότο μέχρι το σημείο, όπου σήμερα τα δύο τελευταία φανάρια σηματοδοτούν τη νότια έξοδο του Διαύλου. Για να έχουμε καλύτερη εικόνα του τοπίου, να εξηγήσουμε ότι η «χερσόνησος» των αλυκών του Αλεξάνδρου, σύμφωνα με τους μελετητές της ιστορίας της περιοχής, δεν είχε σχηματιστεί ακόμα και, επομένως, δεν διακοπτόταν η ενότητα της θαλάσσιας περιοχής από τον μώλο των Κορινθίων μέχρι της Κάτω αλυκές, η ενότητα δηλαδή του λιμανιού της αρχαίας Λευκάδας. (ΕΙΚΟΝΑ 4).

ΕΙΚΟΝΑ 4: Στον γεωφυσικό αυτόν χάρτη αποτυπώνεται όλη η λιμνοθάλασσα της Λευκάδας και, συνεπώς, μπορεί να εντοπιστεί καλύτερα η θέση του λιμένα της αρχαίας Λευκάδας. Υπενθυμίζουμε ότι η (αποτυπωμένη στον χάρτη) χερσόνησος των Αλυκών Αλεξάνρου, τότε δεν είχε σχηματιστεί. (Δημοσιεύτηκε στο: Λευκάς, «Η ομηρική Ιθάκη [Η θεωρία του W. Dörpfeld), απόδοσις του έργου “Alt Ithaka” και σχόλια υπό Βασ. Ε. Φραγκούλη», Επετηρίς Εταιρείας Λευκαδικών Μελετών, Β΄(1972), μεταξύ των σ. 256-257 υπό τον τίτλο Γεωφυσικός χάρτης της Λιμνοθαλάσσης Λευκάδος ).
Για να προφυλάξουν οι Κορίνθιοι το λιμάνι της πόλης από τις εχθρικές επιθέσεις από τον Νότο (ίσως και για να προφυλάξουν τα πλοία τους από τους ισχυρούς νότιους ανέμους), οικοδόμησαν έναν πέτρινο μώλο, που έκλεινε το λιμάνι από τα νότια. Ξεκινούσε από τη μικροσκοπική νησίδα κάτω από το φρούριο του Αγίου Γεωργίου επί της ακαρνανικής ακτής (ΕΙΚΟΝΑ 1 και 5) και έφτανε στην έναντι ακτή της Λευκάδας, στην τοποθεσία «Μαύρος τόπος», κατά τον Dörpfeld, στο «σπίτι του Κοκαλιάρη, κατά τους κατοίκους της σημερινής Λυγιάς (ΕΙΚΟΝΑ 1).

ΕΙΚΟΝΑ 5. Η αρχή του μώλου των Κορινθίων επί της ακαρνανικής ακτής. Αποτυπώνεται η αρχή του μώλου με την ένδειξη MOLO DER KORINTHER. Επάνω στον λόφο το κάστρο του Αγίου Γεωργίου με την ένδειξη HAGIOS GEORGIOS. (Λευκάς, «Η ομηρική Ιθάκη [Η θεωρία του W. Dörpfeld), απόδοσις του έργου “Alt Ithaka” και σχόλια υπό Βασ. Ε. Φραγκούλη», Επετηρίς Εταιρείας Λευκαδικών Μελετών, Β΄(1972), σ. 232.
Το μήκος του είναι περί τα 600 μέτρα και το πλάτος του περί τα 10 ή 8 μέτρα. Στο κέντρο της είχε αφεθεί ένα άνοιγμα περί τα 80 μέτρα, για να μπαίνουν στο λιμάνι τα πλοία και το οποίο έκλεινε με αλυσίδα, για να εμποδίσει την είσοδο εχθρικών πλοίων.

ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Α)ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΛΕΥΚΑΔΑ

Για την αρχαία Λευκάδα, ο αναγνώστης μπορεί να βρει τις βασικές πληροφορίες στα:
-Πάνος Γ. Ροντογιάννης «Οι πρωτεύουσες της Λευκάδος», Επετηρίς Εταιρείας Λευκαδικών Μελετών, Ζ(1988), σ. 43-100.
– Λευκάς, «Η ομηρική Ιθάκη [Η θεωρία του W. Dörpfeld), απόδοσις του έργου “Alt Ithaka” και σχόλια υπό Βασ. Ε. Φραγκούλη», Επετηρίς Εταιρείας Λευκαδικών Μελετών, Β΄(1972), σ. 283-284.
-Ιωάννα Ανδρέου, «Νήρικος – Λευκάς – Κάστρο- Αγία Μαύρα – Αμαξική – Λευκάδα», Νήρικος – Λευκάς – Κάστρο – Η μακροβιότερη πρωτεύουσα της Λευκάδας», Πνευματικό Κέντρο Δήμου Λευκάδας, Γιορτές Λόγου και Τέχνης, Αύγουστος 2010, Πρακτικά Συνεδρίου, Επιμέλεια: Χαράς Παπαδάτου-Γιαννοπούλου, Λευκάδα 2016, σ. 26-30

Β)ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΩΛΟ ΤΩΝ ΚΟΡΙΝΘΙΩΝ

Για τον μώλο των Κορινθίων, ο αναγνώστης μπορεί να βρει τις βασικές πληροφορίες και τη βασική βιβλιογραφία στα:
-Πάνος Γ. Ροντογιάννης «Οι πρωτεύουσες της Λευκάδος», ό.π., σ. 74
-Πάνος Γ. Ροντογιάννης, Ιστορία της νήσου Λευκάδας, τ. Α΄, Αθήνα 22005, σ. 136.
-Λευκάς, «Η ομηρική Ιθάκη [Η θεωρία του W. Dörpfeld), ό.π., σ. 22 και 231-232 (Μεταξύ των σελίδων 48-49 ο έγχρωμος «χάρτης της νήσου Λευκάδας» και μεταξύ των σ. 256-257 ο «Γεωλογικός χάρτης της λιμνοθαλάσσης Λευκάδας»).
-Manuel Fiedler και Marcus Heinrich Hermanns, «Η ελληνιστική γέφυρα πάνω από το στενό της Λευκάδας Ακαρνανίας. Η μεγαλύτερη σε μήκος πέτρινη γέφυρα της αρχαίας Λευκάδας», Νήρικος – Λευκάς- Κάστρο, Νήρικος – Λευκάς – Κάστρο,…, ό.π., σ. 302-303.

Ακολουθώ την παραδοσιακή γραφή «μώλος» και όχι τη νεότερη απλοποιημένη «μόλος», όπως απαντά σε όλες σχεδόν τις παλιότερες πηγές

Προηγουμενο αρθρο
Συλλυπητήριο Μήνυμα της ΕΛΜΕ Λευκάδας για τον θάνατο της Μαρίας Χιωτάκη
Επομενο αρθρο
Υποβρύχιος και Παράκτιος Καθαρισμός στη Βασιλική Λευκάδας, 1η Οκτ. 2017

Δεν υπάρχουν σχόλια

Γράψτε το σχόλιό σας

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *