HomeΕΛΙΞΗΡΙΑ ΜΝΗΜΗΣΠρακτική Ιατρική στους Σφακιώτες

Πρακτική Ιατρική στους Σφακιώτες

Γράφει ο Θοδωρής Γεωργάκης

Οι περασμένοι αιώνες για τους κατοίκους των Σφακιωτών, αλλά και των υπολοίπων χωριών της Λευκάδος γενικότερα, χαρακτηρίστηκαν από γιατροσόφια και ιατρικές πρακτικές, στην αντιμετώπιση των διαφόρων ασθενειών. Όταν, μάλιστα, όλα τούτα, που θα ακολουθήσουν, δεν μπορούσαν να αναχαιτίσουν την πορεία προς το μοιραίο, δέχονταν στωικά την μοίρα τους, αφού σημερινές παθήσεις, καρδιολογικά νοσήματα και εγκεφαλικά, τα οποία αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά, σ’ εκείνα τα χρόνια, μιλούσαν απλά για «κόλπο» ή για «συγκοπή καρδίας», όντας αδύναμοι να τα προβλέψουν, πόσω μάλλον να τα αντιμετωπίσουν. Οι πρακτικές ιατρικές, όταν δεν έφτανε το «ξεμάτιασμα», ή «ξεβάσκασμα» το οποίο, κατά κανόνα, ήταν η … πρώτη διάγνωση και το πρώτο ιατρικό απαιτούμενο, τότε, ανάλογα με κάθε πάθηση, αυτές οι ιατρικές γνώσεις και φροντίδες, είχαν τις εξής μορφές:

Στο κοινό κρυολόγημα, αφού όλες τις χειμερινές παθήσεις, σημερινές ιώσεις κ.τ.λ, τις ερμήνευαν σαν κρυολόγημα, χρησιμοποιούσαν κυρίως τηγανισμένο χαμομήλι, το οποίο τυλιγμένο σε πανί το τοποθετούσαν στον λαιμό του ασθενή, ή τοποθετούσαν, επίσης, στον λαιμό την λεγόμενη «Τσόχα», ένα μάλλινο πανί ποτισμένο με οινόπνευμα, προκειμένου να μαλακώσει ο βήχας. Πάντα στο κοινό κρυολόγημα τοποθετούσαν στην πλάτη το «Κατάπλασμα», μια πυκνόρρευστη μάζα από βρασμένο σπόρο σιναπιού, τον λεγόμενο «Συναπισμό», επρόκειτο για δραστικότατη επάλειψη, η οποία λόγω της τοξικότητας του σιναπόσπορου δημιουργούσε και εγκαύματα στην πλάτη του ασθενή.

Συνηθισμένες στο κρυολόγημα ήταν οι κούπες, οι γνωστές βεντούζες, τις οποίες, μάλιστα σε εμπύρετες βαριές καταστάσεις τις … έκοβαν, δηλαδή, πριν τοποθετήσουν το καυτό ποτήρι, τραβούσαν μια αμυχή στην πλάτη του ασθενούς, προκειμένου μα τραβήξει αίμα το ποτήρι, μάλλον για εκτόνωση… Οι πιο τολμηροί χρησιμοποιούσαν, ενίοτε, για εντριβή μικρή ποσότητα πετρελαίου και μιλάμε για τολμηρούς γιατί προκαλούσε ακόμη και ελαφρά εγκαύματα. Σε ότι αφορούσε το φαγητό, κυρίαρχο ρόλο είχαν οι ζεστές μανέστρες, αφού για πιθανές ασθένειες και κυριότερα για τα παιδιά, φύλαγαν και έσφαζαν μικρά κοτόπουλα, ενώ φρόντιζαν να βρουν πορτοκάλια για πορτοκαλάδα. Μάλιστα, αν έβλεπαν κάποιον με πορτοκάλια, αμέσως τον ρωτούσαν ποιόν άρρωστο έχει στο σπίτι του…

Όταν υπήρχε διάστρεμμα, το στραμπούληγμα σε κάποιο απ’ τα άκρα, τότε οι πρακτικοί γιατροί των χωριών αναλάμβαναν δράση. Έφτιαχναν ένα κολλώδες μίγμα από ξύσμα πράσινου σαπουνιού και ασπράδι αυγού, το περίφημο «Ανακόλι», το οποίο αντικαθιστούσε τους σημερινούς ελαστικούς επιδέσμους, με αυτό το μείγμα τύλιγαν το στραμπουληγμένο μέρος, στερεοποιούνταν και κράταγε σταθερό και σφιχτό το άκρον και σιγά – σιγά επανέρχονταν. Στις περιπτώσεις κατάγματος οι χειροπράκτες επανέφεραν με απλή ψηλάφιση τα οστά και εν συνεχεία «Καλάμωναν» το σημείο, τοποθετούσαν, δηλαδή περιμετρικά του κατάγματος, ελάσματα καλαμιού, προκειμένου να κρατείται σταθερό το σημείο, αντικαθιστούσε το καλάμωμα τον σημερινό γύψο.

Στις περιπτώσεις που υπήρχε χτύπημα στο κεφάλι. Αν μεν το χτύπημα είχε απλά οίδημα, πρήξιμο, το λεγόμενο στα χωριά «Μπομπόνι», χωρίς αίμα, τότε, τοποθετούσαν πάνω στο διογκωμένο μέρος ένα κέρμα, το έδεναν σφιχτά με πανί περιμετρικά του κεφαλιού, ώστε κα «καθίσει» το πρήξιμο. Αν η πληγή είχε αίμα, τότε, αφού σταματούσαν την αιμορραγία, τοποθετούσαν πάνω στην πληγή ξερή σβουνιά αλόγου, ή το φυτό ψίλυθρο. Προφανώς και τα δυο αυτά επιθέματα είχαν αντιτετανικές ιδιότητες.

Σε περίπτωση πόνου στην κοιλιά. Αν μεν ο πόνος ήταν ελαφρύς, τότε δημιουργούσαν ένα άλλο μαλλακτικό (κατάπλασμα), αποτελούμενο από ζεστό λάδι και στάχτη και με αυτό το μείγμα άλοιφαν την κοιλιά. Σε περιπτώσεις έντονου κοιλιακού πόνου και όταν υποπτεύονταν σκωληκοειδίτιδα, τότε αμέσως, αν μεν ήταν χειμώνας, έτρεχαν να βρούν χιόνι πάνω στην Εγκλουβή, για να επιθέσουν στην κοιλιά του αρρώστου, αν ήταν άλλες εποχές προσπαθούσαν να βρουν, από πηγάδια, όσο γίνονταν πιο κρύο νερό, για να τοποθετήσουν στην κοιλιά του ασθενούς Βέβαια, περιττό να πει κανείς πως αυτή η περίπτωση της σκωλικοειδίτιδας απέβαινε, μέσω περιτονίτιδας προφανώς, θανατηφόρα, αφού έπρεπε ο ασθενής να ταξιδέψει ακόμη και στην Αθήνα με τον περίφημο ΓΛΑΡΟ επί δυο ημέρες, και αν δεν ήταν ήδη… αργά, φτάνοντας στην Αθήνα οι συγγενείς του έψαχναν πολιτικό μέσον για να μπορέσει να εισαχθεί σε νοσοκομείο…

Όταν υπήρχαν, κυρίως στα πόδια, τα πυώδη εξανθήματα στα χέρια ή στα πόδια, «μυξήτες» τα έλεγαν, τότε, προκειμένου να μαλακώσουν και να φύγει το πύον, χρησιμοποιούσαν μια άλλη μορφή μαλλακτικού (καταπλάσματος). Κοπάνιζαν και ανακάτευαν μολόχα, με γάλα και λιναρόσπορο, και το μείγμα το τοποθετούσαν, με πανί, πάνω στο πυώδες εξάνθημα, ώστε να μαλακώσει. Όταν παρουσιάζονταν, στα παιδιά επίπονος βήχας, το γνωστό κακαρέτσι, τότε συνιστούσαν να πιεί το παιδί γάλα από γαϊδούρα βρασμένο. Προφανώς τούτο το γάλα είχε απογχρεμπτικές ικανότητες.

Ακόμη, όταν τα μικρά παιδιά αντιμετώπιζαν πόνο στο αυτί, μορφή ωτίτιδας με τα σημερινά δεδομένα, τότε συνιστούσαν, οι πρακτικοί γιατροί, να ρίξουν στο πονεμένο αυτί γάλα από λεχώνα γυναίκα. Αν εμφανίζονταν, πάλι στα παιδιά, παρωτίτιδα, οι γνωστοί μαγουλάδες, τότε το «φάρμακο» ήταν η επάλειψη περιμετρικά των αυτιών και του λαιμού με «Γουρουνοχολή», διαλυμένη σε ζεστό νερό σε μορφή παχύρευστη, ή σε μακριά γυναικεία κάλτσα τοποθετούσαν ζεσταμένα πίτουρα και τα τύλιγαν περιμετρικά του λαιμού. Μάλιστα στην παρωτίτιδα των αγοριών, είχαν, όπως έλεγαν… «το αίμα τους κομμένο», φοβόνταν πως ενδεχόμενο πρήξιμο στα γεννητικά όργανα του παιδιού θα του επέφερε στειρότητα. Επίσης μπορούσαν να κοπανίσουν πικραγγουριές, εκείνο τον καρπό σαν καρύδι περίπου που έχουν, και να επαλείψεις την πρησμένη περιοχή.

Στις περιπτώσεις που παρουσιάζονταν ίκτερος, τότε τον αποκαλούσαν «Λιόκριση», την οποία αποκτούσε ο ασθενής, όπως έλεγαν, όταν σε περίπτωση πανσελήνου… κοιτούσε επίμονα την ολοκκόκινη σελήνη, δίνοντας, μάλιστα και υπερφυσικό περιεχόμενο στην ασθένεια, αφού υπήρχαν ειδικοί εξορκιστές, που γνώριζαν να «ξορκίζουν» τον ασθενή, προκειμένου να γίνει καλά. Ειδικοί θεραπευτές υπήρχαν στα χωριά και για την «φάουσα», την σημερινή Άφθα, οι οποίοι έπαιρναν ένα μάλλινο γνέμα το βουτούσαν σε κρασί και ξέπλεναν το σημείο του στόματος που είχε την φάουσα.

Στις περιπτώσεις που υπήρχαν παθήσεις στα ζώα, τότε επινοούσαν διάφορα γιατροσόφια, προκειμένου να τα γιατρέψουν. Η κυριότερη ασθένεια παρουσιάζονταν στα άλογα, ήταν το λεγόμενο «Στρόφιασμα». Με σημερινούς κτηνιατρικούς όρους θα μιλούσαμε, μάλλον για Ειλεό στο έντερο των αλόγων, που προκαλούνταν, κυρίως τους χειμερινούς μήνες, όταν, αναγκασμένα απ’ την κακοκαιρία, τα άλογα ήταν συνέχεια δεμένα στον μπλοκό και έτρωγαν συνεχώς άχυρο, το οποίο, προφανώς, τους δημιουργούσε πρόβλημα στα έντερα. Σ’ αυτή την ασθένεια, σταματούσαν την τροφή του αλόγου για δυό-τρείς μέρες και το είχαν συνεχώς σκεπασμένο στην πλάτη με ένα χοντρό σάγιασμα, προφανώς για μεγάλη θερμότητα στην κοιλιακή του χώρα. Όταν τα ζώα και κυρίως τα πρόβατα αντιμετώπιζαν τυμπανισμό της κοιλιάς, την γνωστή «Κολιάντσα», τότε έτριβαν την κοιλιά τους με τον σπόρο του φυτού Αζόερας, το οποίο είναι σαν φασόλι, ή με τα φύλλα του ίδιου του φυτού. Στα πουλερικά και προκειμένου να μην τα πιάνει το «Λιμοψίρι», έβαζαν στον Κορύτο, που έπιναν νερό, κλαδιά απ’ το φυτό Μελιός, τα οποία χρωμάτιζαν μπλέ το νερό, με την δραστική ουσία που περιέχουν, μια ουσία που είχε, φαίνεται αποπαρασιτικές ικανότητες.

Βέβαια όλα τούτα, τα οποία σήμερα φαντάζουν, σαν γιατροσόφια, αναφέρονται σε μια άλλη εποχή, η οποία στερούνταν ακόμη και υποτυπωδών ιατρικών φροντίδων, γι’ αυτό και το χαμηλό προσδόκιμο ζωής, ενώ στα πενήντα του χρόνια ο άνθρωπος θεωρούνταν ήδη γέρος, αντιμετωπίζοντας την τύφλωση, (καταρράκτη ή γλαύκωμα), την κύρτωση του σκελετού, την παράλυση των άκρων, σαν νομοτελειακό γνώρισμα, στην πορεία προς τα γεράματα…

Ξενοφώντας Γρηγόρης

Ούτε λόγος να γίνεται για σοβαρές παθήσεις, όταν περίλυποι και ενδεείς πάσχοντες και συγγενείς έβλεπαν την πορεία προς το μοιραίο, ανήμποροι και αδύναμοι. Η ιατρική, επιστημονικά ασκούμενη, έστω και με τα υποτυπώδη μέσα της εποχής, εμφανίζεται στους Σφακιώτες απ’ το 1900 και εφεξής. Τότε μια σειρά από επιστημονικά κατηρτισμένους γιατρούς έχομε και στα χωριά μας. Ο Πέτρος Φίλιππος – Πανάγος, γαμπρός Σφακισάνος και γιατρός το επάγγελμα, αλλά και δημιουργός του ΤΑΟΛ. Ο γιατρός ο Λούκας (Κουνιάκης) στον Φρυά, συναδαιτημόνας και πιστός φίλος του Άγγελου Σικελιανού, όταν, το 1909, ο Σκελιανός είχε μείνει, μαζί με την γυναίκα του την Εύα Πάλμερ ένα ολόκληρο καλοκαίρι στους Σφακιώτες, όπου συνέλαβε, προφανώς, πολλά απ’ τα εξαίσια λυρικά του δημιουργήματα.

Ο Ξενοφώντας Γρηγόρης στο Σπανοχώρι, ο λατρεμένος «Γιατρός» και Αγωνιστής των Λευκαδίων, λατρεμένος τόσο για το απαράμιλλο ήθος του, αλλά και για την Καλοσαμαρειτισμό του, αφού, αρκετές φορές, με δικά του χρήματα αγόραζε ακόμη και τα φάρμακα των ασθενών του… Επίσης ο γιατρός ο Τζούλιος (Κάτσενος) στον Κάβαλο. Άνθρωπος και επιστήμων και αυτός εξαίρετος. Έμεινε σχεδόν μέχρι το 1955 στους Σφακιώτες, σαν γιατρός, πριν κατέβει στην Λευκάδα. Οι πιο παλιοί θυμούνται, πως, σε περίπτωση ασθένειας, πήγαιναν με το άλογο και τον έπαιρναν, για να τον μεταφέρουν απ’ το Κάβαλλο στα άλλα χωριά, ενώ, στις περισσότερες περιπτώσεις και κυρίως όταν επρόκειτο για άπορους Σφακισάνους, προσέφερε τις ιατρικές του υπηρεσίες δωρεάν, όπως ενθυμούνται οι πρεσβύτεροι κάτοικοι των Σφακιωτών.

Προηγουμενο αρθρο
Σοφών ανδρών ρήσεις και μικρών αντιρρήσεις
Επομενο αρθρο
Τρεις συλλήψεις στη Λευκάδα για κλοπές και φθορά ξένης ιδιοκτησίας

Δεν υπάρχουν σχόλια

Γράψτε το σχόλιό σας

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *