HomeΕΛΙΞΗΡΙΑ ΜΝΗΜΗΣΤα Λαζαράτα, οι Ζαχαρωναίοι, η Σόρο, ο τοκογλύφος Παναγιωτάκης και το πορτόνι των Μανθεάταιων!

Τα Λαζαράτα, οι Ζαχαρωναίοι, η Σόρο, ο τοκογλύφος Παναγιωτάκης και το πορτόνι των Μανθεάταιων!

Γράφει ο Θοδωρής Γεωργάκης

H oνομασία του χωριού είναι πατριδωνυμική, απ’ το επίθετο Λάζαρης, που κυριαρχεί στο χωριό, με την χαρακτηριστική Επτανησιακή κατάληξη σε –ατα. Είναι ουσιαστικά το κέντρο των εφτά χωριών των Σφακιωτών. Tο χωριό ολοκληρώθηκε στην σημερινή του μορφή, η οποία προδιαθέτει τον επισκέπτη πως είναι μια κωμόπολη οργανωμένη με όλες τις σύγχρονες δομές και υποδομές, ολοκληρώθηκε, λοιπόν, σε δύο διαφορετικές χρονικές φάσεις. Δημιουργήθηκε αρχικά, κατά τον 15ο αιώνα, το παλιό χωριό με τα πολύ γραφικά πέτρινα σπίτια, που βρίσκεται πάνω στον λόφο, όταν συνολικά δημιουργήθηκαν και τα εφτά χωριά των Σφακιωτών, με το Κρητογενές στοιχείο απ’ τα Σφακιά να δίνει πατριδωνυμικά το όνομα Σφακιώτες. Στα νεώτερα χρόνια, κατά τις αρχές του 20ου αιώνα δημιουργήθηκε το τμήμα των Λαζαράτων, που εκτείνεται κατά μήκος του επαρχιακού δρόμου στην θέση Μπαράκες, καταλαμβάνοντας τον χώρο όπου υπήρχε παλιά λίμνη, η οποία αποξηράνθηκε.

Πριν μπούμε, όμως, στην παρουσίαση εκείνων των χαρακτηριστικών στοιχείων, που επιφυλάσσομε στον αναγνώστη, γι αυτό το κεφαλοχώρι των Σφακιωτών και της Ορεινής Λευκάδος γενικότερα, πρέπει να αναφερθούμε στην προέλευση του επιθέτου Λάζαρης, το οποίο έδωσε το όνομά του στο χωριό. Ο Πάνος Ροντογιάννης πιθανολογεί πως και αυτό το επίθετο είναι Κρητικό, όπως τόσα άλλα των Σφακιωτών, που μπορεί να ήταν αρχικά Λαζαράκης και να μετέπεσε, στο διάβα των αιώνων, σε Λάζαρης. Η δική μας έρευνα, στηριζόμενη πάνω σε αρχειακές πηγές και διαδυκτιακές ερευνητικές προσπάθειες, καταλήγει στο στέρεο συμπέρασμα πως, το επίθετο Λάζαρης, είναι Λατινογενές και διακινείται στο τόξο, απ’ την Κάτω Ιταλία μέχρι τα Επτάνησα, την Δυτική Πελοπόννησο και την Κρήτη απ’ τον 15ο αιώνα!

Πρώτον. Στον χώρο της Σικελίας το επίθετο συναντάται σαν Lazari (Λάζαρης) και DE LAZARI (Δελάζαρης), μάλιστα πρόσφατα διαπιστώσαμε πως αγωνίζονταν και στην τοπική Σικελική ομάδα, την Παλέρμο, ποδοσφαριστής Lazari! Aκόμη, το επίθετο υπάρχει στην Κορσική, σαν Lazar, λέξη που σημαίνει χασάπης, εκδορέας. Ακριβώς, απ’ τον χώρο της Ιταλίας, διεσπάρη το επίθετο, όπως τόσα άλλα Λατινογενή, που υπάρχουν στα Επτάνησα, κατά τον 15ο αιώνα, όταν οργανωμένα η Δυναστεία των Τόκκων, (1362-1479), που κατείχε Κεφαλονιά, Λευκάδα και Ζάκυνθο, μετέφερε, εκτός από έλληνες, και Φράγκους κατοίκους, για να εμπλουτίσουν τον πληθυσμό των αραιοκατοικημένων, τότε, αυτών νησιών.

Δεύτερον. Το επίθετο Λάζαρης υπάρχει σε όλα τα Επτάνησα, στην Κέρκυρα υπάρχει το χωριό Λαζαράτικα, υπήρχε στους Παξούς, όπου βλέπομε σε ιστοσελίδα του νησιού, να διερωτάται, κάποιος δημοσιογραφών, γιατί χάθηκε σήμερα αυτό το επίθετο απ’ τους Παξούς. Υπάρχει στην Κεφαλλονιά, υπάρχει και στην Ζάκυνθο. Εδώ στην Ζάκυνθο υπάρχει και σαν Δελάζαρης. Γνωστός είναι ο Ζακυνθινός Επίσκοπος Διονύσιος Δελάζαρης, ο οποίος πήρε μέρος και στον αγώνα του 1821, όπως αναφέρεται στο έργο του Ζακύνθιου Πρωτοπρεσβύτερου Παναγιώτη Καποδίστρια με τίτλο: «Μητροπολίτης Ζακύνθου Διονύσιος Δελάζαρης. 1764-1838»

Τρίτον. Προαναφέραμε πως το επίθετο Λάζαρης υπάρχει και στην Δυτική Πελοπόννησο, στους νομούς Αχαϊας και Ηλείας. Απ’ την Κάτω Ιταλία πρωτοεμφανίζεται στην Λατινική πόλη Γλαρέντσα στη Δυτική Πελοπόννησο, πόλη που άκμασε μέχρι το 1770, όταν και κατεστράφη ολοσχερώς απ’ τις ορδές των Δουλτσινιωτών Αλβανών, τους οποίους είχαν καλέσει οι τούρκοι, για να αντιμετωπίσουν τα στρατεύματα του Ορλώφ. (Στέφανου Παπαδόπουλου: «Η Επανάσταση του 1770». Σελίδα 76). Αυτή η παρουσία των Λαζαραίων στην Δυτική Πελοπόννησο μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα και θα εξηγήσουμε γιατί…

Το παρατσούκλι όλων των Λαζαραίων των Λαζαράτων και του Πινακοχωρίου είναι «Ζαχαρωναίοι»! Έτσι τους αποκαλούν ακόμη και σήμερα οι άλλοι κάτοικοι των δύο χωριών! Αυτό σημαίνει πως προέρχονται απ’ την Ζαχάρω της Δυτικής Πελοποννήσου, όπως ακριβώς σας προϊδεάσαμε στην παραπάνω παράγραφο! Όπως της οικογένειες Σκιαδαρέση των Σφακιωτών τους αποκαλούμε, απ’ τα βάθη των αιώνων, Πυλαρηναίους, γιατί ήρθαν απ’ την Πύλαρο της Κεφαλλονιάς, εκεί που το επίθετο αυτό υπάρχει κατά εκατοντάδες και σήμερα. Έφτασαν, λοιπον, οι Λαζαραίοι στους Σφακιώτες απ’ την Ζαχάρω της Δυτικής Πελοποννήσου, μέσω Κεφαλλονιάς και Ζακύνθου, κατά τον 15ο αιώνα και επί εποχής Τόκκων, όπως προαναφέραμε! Βέβαια υπάρχει και μια ευτράπελη, θα λέγαμε, εξήγηση για το παρατσούκλι «Ζαχαρωναίοι», πως υπήρχε κάποτε μια γυναίκα με το όνομα Ζαχαρένια στα Λαζαράτα. Μπορεί να υπήρχε τέτοιο όνομα Ζαχαρένια, όμως για φανταστείτε μια γυναίκα να γεννήσει εκατοντάδες απογόνους, που κατοικούν στα δύο χωριά Λαζαράτα και Πινακοχώρι! Μάλλον συνομήλικη της Εύας πρέπει να ήταν!!!

Ο ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟΣ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΣΠΥΡΙΔΩΝΑ!

Στο χωριό των Λαζαράτων και ειδικότερα στην κορυφή του λόφου, που είναι κτισμένο το παλιό χωριό, σε κτήμα ιδιοκτησίας της οικογένειας Γεωργάκη, με το παρατσούκλι Βρακάς, βρίσκονται τα ερείπια του ναού της Αγίας Κυριακής, εκεί όπου, σήμερα, μόνο ένα μικρό εικόνισμα στο όνομα της αγίας, υπενθυμίζει την παρουσία ναού. Η εκκλησία αυτή, η οποία αναφέρεται, σαν Santa Domenica, στον χάρτη του Coronelli το 1687, είναι, πιθανόν, προτουρκική. Στην ίδια κορυφή του λόφου, ελάχιστα μέτρα πιο κάτω, είναι κτισμένη η εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνος, στο προαύλιο του οποίου λειτούργησε το πρώτο δημόσιο σχολείο των Σφακιωτών, στις αρχές του 20ου αιώνα. Ο ναός του Αγίου Σπυρίδωνος, για τον οποίο, σε άλλο μας σχετικό άρθρο, έχομε κάνει αναλυτική και εικονογραφημένη περιγραφική αναφορά, είναι τρίκλιτος βασιλική και έχει σπάνιες τοιχογραφίες, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζει ο «Ομιλών Άγιος Σπυρίδων στην Οικουμενική Σύνοδο», αλλά και η αναπαράσταση της παραβολής «Του πτωχού Λαζάρου και του πλουσίου», όπου εμφανίζονται, κατά την Βίβλο, οι κύνες, «που είλιχον τας πληγάς» του πτωχού Λαζάρου, ο οποίος προσπαθεί να χορτάσει «εκ των ψυχίων των πιπτόντων εκ της τράπεζας του πλουσίου»! Πρόκειται για έναν απ’ τους ωραιότερους ναούς στα Επτάνησα!

Αρκετές πληροφορίες, για την εκκλησία, δίνει ο Φίλιππος Λάζαρης (Γραμματέας), στο βιβλίο του «Μία φορά κι έναν καιρό» με θέμα «Αϊ Σπυρίδωνας». Η εκκλησία, σύμφωνα με τον «μπάρμπα Φλίππο», κτίστηκε πριν το 1788, αφού αυτή την χρονολογία φέρει μία μεγάλη εικόνα του Αγίου, έργο του ζωγράφου Βεντούρα. Το καμπαναριό του Αγίου Σπυρίδωνα, είναι ίσως απ’ τα ωραιότερα του νησιού, χτίστηκε το 1892, απ’ τον βορειοηπειρώτη τεχνίτη της πέτρας, τον Πέτρο Κοντή και τον βοηθό του Χρήστο Λαλαφράγκο ή Πελεκάνο. Μάλιστα όταν αποπερατώθηκε μαζεύτηκε όλο το χωριό να δει το εκπληκτικό, για την εποχή έργο, ο δε αρχιμάστορας, έκανε κατακόρυφη αναστροφή, με το κεφάλι κάτω και τα πόδια πάνω, στην κορυφή του καμπαναριού! Οι σπάνιες φορητές τοιχογραφίες του ναού είναι δημιούργημα των ζωγράφων Βεντούρα,, Βίκτωρα Λάζαρη και των Βασίλη και Λεωνίδα Σίδερη. Το 1924, ένας πρόσφυγας ζωγράφος, ονόματι Παρασκευάς, έφτιαξε την μεγάλη τοιχογραφία της Δευτέρας Παρουσίας, που είναι στην δεξιά πλευρά του ναού.

Στην ίδια περιοχή και σε απόσταση διακοσίων, περίπου, μέτρων, απ’ τον Άγιο Σπυρίδωνα, βρίσκονται οι ναοί των Αγίων Αποστόλων και του Αγίου Διονυσίου. Ο ναός των Αγίων Αποστόλων ανήκει σε συγκεκριμένες οικογένειες Γεωργάκη, απ’ τα Λαζαράτα και ακολουθεί το παλιό ημερολόγιο. Οι οικογένειες Γεωργάκη τον απέκτησαν το 1709, απ’ τον άρχοντα της περιοχής Αντώνιο Τσουκαλά. Η σχετική συμβολαιογραφική πράξη περιλαμβάνεται στο βιβλίο της Ελένης Γράψα: «Γεώργιος Μπαρμπαρίγος. Δημόσιος Νοτάριος της Αγίας Μαύρας». ( Σελίδα 129). Επομένως, ο ναός έρχεται, πιθανόν, και απ’ την προτουρκική περίοδο, ενώ προκύπτει σαφέστατα πως, εκτός απ’ τους Τούρκους γαιοκτήμονες, τσιφλικάδες, στους Σφακιώτες, είχαμε και Έλληνες, αφού ο εν λόγω Τσουκαλάς, αναφέρεται σαν «νοικοκύρης». Στο σημείο μάλιστα αυτό, όπου βρίσκεται ο ναός με τα γύρω χωράφια του, τα οποία μεταβιβάζει και αυτά στον παπά Ιωάννη Γεωργάκη, βρίσκονται και τα χωράφια, δίπλα – δίπλα, του Τούρκου Γκιόκα, γι’ αυτό και αυτή η περιοχή, μεταξύ Πινακοχωρίου και Λαζαράτων, λέγεται «Γκιόκα» και σήμερα.

Το επίθετο Τσουκαλάς δεν υπάρχει στα Λαζαράτα, πλέον. Πιθανόν να εξέλιπε, λόγων έλλειψης αρρενογονίας. Πιθανότερο, όμως, να έφυγε αλλού, αφού μεταβιβάζε και τα χωράφια του. Στην ίδια περιοχή βρίσκεται και ο Άγιος Διονύσιος, ο οποίος ανήκει στην συνοικία του Πινακοχωρίου Κοντράτα και στις οικογένειες Γεωργάκη των Λαζαράτων. Ο ναός του Αγίου Διονυσίου έχει ένα καταπληκτικό σκαλισμένο τέμπλο, το οποίο είναι δημιούργημα του 1888, του Κύπριου Ανδρέα Λάμπρου, απ’ το χωριό Ιδάλειον, όπως υπογράφει.

ΤΟ ΚΑΣΤΕΛΛΙ, Η ΤΟΥΡΚΟΤΡΥΠΑ ΤΑ ΔΕΡΒΙΣΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΔΥΟ ΒΑΘΥΛΑΚΟΙ!

Στην περιοχή των Λαζαράτων, ανατολικά, πάνω από Κατούνα και Νικιάνα, βρίσκεται το βουνό Καστέλλι. Πήρε το όνομά του απ’το Φράγκικο κάστρο, που έκτισε η Δυναστεία των Τόκκων στην κορυφή του, ένα κάστρο που χρησίμευε για την απόκρουση των πειρατών, που εφορμούσαν απ’ την θάλασσα της Λυγιάς και της Νικιάνας στα χωριά της ενδοχώρας και τα λεηλατούσαν, γιατί βρισκόμαστε στους αιώνες που η πειρατεία με τους Βερβερίνους, του Αλγερινούς, αλλά και τους Γενουάτες πειρατές, έχει ορμητήριο την Λευκάδα, την οποία, μάλιστα, οι τότε περιηγητές, αποκαλούν «Επαίσχυντη φωλέα πειρατών». Στη νότια πλευρά του βουνού Καστέλλι υπάρχει η θρυλική σπηλιά Τουρκότρυπα, την οποία, η τοπική παράδοση, έχει ντύσει με μύθους και θρύλους, αφού οι κάτοικοι πιστεύουν πως φτάνει υπογείως μέχρι την θάλασσα της Λυγιάς! Στην ενδιάμεση υπόγεια διαδρομή, θρυλείται πως υπάρχουν δεκατρία αλώνια, όπου είναι κρυμμένοι αμύθητοι θησαυροί, προϊόντα πειρατείας. Στην κορυφή του βουνού διασώζονται ακόμη ερείπια απ’ το ενετικό κάστρο. Στην βορειοανατολική πλαγιά του Καστελλίου είναι η περιοχή της Μαντόνας, πάνω απ’το Στενό της Βράχας και την Γανωμένη. Εδώ υπήρξε καθολικός ναός αφιερωμένος στην Παναγία, υπολείμματα του οποίου διασώζονταν μέχρι την δεκαετία του 1960, όταν το βουνό δεν είχε δασωθεί και ήταν ορατά. Στην νοτιοανατολική πλευρά του βουνού, εκεί πλησίον της Τουρκότρυπας, υπήρξε και άλλος ναός της Παναγίας των Ορθοδόξων.

Ένα άλλο χαρακτηριστικό στοιχείο των Λαζαράτων, όπως το αναφέρει και ο Φίλιππος Λάζαρης, είναι η ύπαρξη της γειτονιάς, ακόμη και σήμερα, Δερβίσια. Πρόκειται για την γειτονιά πέριξ του Αγίου Σπυρίδωνος. Εδώ έμενε ο Δερβίς Αγάς, κατά την τουρκοκρατία, απ’ τον οποίο πήρε το όνομα η περιοχή, το σπίτι του οποίου υπάρχει και σήμερα αναστηλωμένο, να ξεχωρίζει, μάλιστα, στην γειτονιά για την ιδιαίτερη αρχιτεκτονική του! Επίσης αξιομνημόνευτη είναι η ύπαρξη του Μπροστινού και του Πίσω Βαθύλακου. Μάλλον πρόκειται για τους κρατήρες δύο γειτονικών ηφαιστείων κάποιου γεωλογικού αιώνα! Τον Μπροστινό Βαθύλακο αναφέρει και ο Αριστοτέλης Βαλαωρίτης στο επικολυρικό του αριστούργημα «ΦΩΤΕΙΝΟΣ», σε εδάφιο όπου ο Φλώρος απευθύνεται στον πολέμαρχο Φωτεινό: «… μου δίνεις δώρο εκείνον τον περίφημο που μούπες Αρναούτη να πέσω στο Βαθύλακκο μαζί του μακροβούτι…». Προφανώς, ο Βαθύλακος γέμιζε, αλλά κα γεμίζει και σήμερα νερά τον χειμώνα, μάλιστα, παλιότερα, «έπεφταν» και αγριόπαπιες τις οποίες κυνηγούσαν οι ντόπιοι. Ο Πίσω Βαθύλακος συνοδεύεται και αυτός με θρύλους, αφού θεωρούνταν σημείο συνάντησης, επί τουρκοκρατίας στο νησί, των Ντελαλματζήδων, δηλαδή των έφιππων ληστοπειρατών, που λυμαίνονταν τα χωριά, γι αυτό ο θρύλος θέλει τον Πίσω Βαθύλακο σαν κρυψώνα θησαυρών!

ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΑΛΛΗΛΟΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΤΑ ΛΑΖΑΡΑΤΑ.

Στα Λαζαράτα πρωτοδημιουργήθηκε, το 1824, σχολείο, με ελάχιστο αριθμό μαθητών και δάσκαλο τον Ιωάννη Χαλικιά, απ’το Σπανοχώρι, (Πάνου Ροντογιάννη: «H Εκπαίδευση στην Λευκάδα, 1613-1950], σελίδα 200), ενώ νωρίτερα και ειδικώτερα κατά την τουρκοκρατία, αφού η έρευνά του Π. Ρ ξεκινάει απ’το 1613, πουθενά δεν μνημονεύται σχολείο στους Σφακιώτες. Μετέπειτα, το 1829, έχομε το πρώτο οργανωμένο Αλληλοδιδακτικό σχολείο στα Λαζαράτα και μάλιστα ιδιωτικό, αφού οι γονείς συμφωνούσαν τα δίδακτρα με τον δάσκαλο, με πρώτο δάσκαλο τον αναγνώστη Πολυχρόνη Λάζαρη, ο οποίος έγινε ιερομόναχος και πήρε το όνομα Παρθένιος. Ήταν δάσκαλος σχεδόν επί είκοσι χρόνια, αφού ο επόμενος δάσκαλος, σύμφωνα με τη ανωτέρω πηγή, είναι το 1862 ο Ευστάθιος Λάζαρης, ο περίφημος Καρούσος. Συγγενής του ανωτέρω ιερομονάχου-δασκάλου είναι ο έτερος ιερομόναχος Παρθένιος Λάζαρης μεταγενέστερος, ο οποίος μόνασε στον Αϊ Γιάννη τον Αργανά, (Αϊ Γιάννης στο Λιβάδι), περί το 1910, και του οποίου δημιούργημα είναι το καταπληκτικής αρχιτεκτονικής εικόνισμα των Αγίων Πατέρων, στην διασταύρωση του δρόμου που οδηγεί στο σημερινό σχολικό συγκρότημα. Εδάφιο απ’το συμφωνητικό γονέων και δασκάλου Παρθενίου Λάζαρη, αναδημοσιεύουμε κατωτέρω.

«Τη 15 Ιουλίου 1831 ε.π. χωρίον Λαζαράτα Σφακιώτες. Ημείς ενγκάτοικοι του παρόντος χωρίου θέλοντες να δώσωμεν μια καλήν αναθροφήν εις τα τέκνα μας, ούτως και καθείς άλλος οπού θελήσει εκ των εδώ πλησιεστέρων μαχαλάδων, ίνα συστήσωμεν εν κοινόν Αλληλοδιδακτικόν Σχολείον, υποσχόμεθα όμως να πληρώνει ο κάθε πατήρ δια έν παιδίον εις τον δάσκαλον Πολυχρόνην Αναγνώστην Λάζαρην του Αναστασίου τον κάθε μήνα φάρδια 35 και εν μέτρον σιτάρι εις κάθε μήνα Αύγουστον…» Ακολουθούν οι υπογραφές: Κνος λάζαρης, Ανδρέας γιοργάκις, πάνος λάζαρις, πάνος λάζαρις, που υπογράφει και για τον αντρέα σταματέλο, Κοσταντίς λάζαρις, Βασίλις λάζαρις, Διμίτρης λάζαρις, Διμίτρις λάζαρις του Ιωάννι.».

ΤΟ ΘΡΥΛΙΚΟ ΠΟΡΤΟΝΙ ΤΩΝ ΜΑΝΘΕΑΤΑΙΩΝ!

Αξίζει, όμως να σταθούμε σε ένα μεγάλο σόϊ των Λαζαραίων που φέρνουν το παρατσούκλι «Μανθεαταίοι» και οι απόγονοι του οποίου φέρουν και σήμερα τον τίτλο «Μανθεάτος» με μεγάλο καμάρι. Το παρατσούκλι φαίνεται πως επικράτησε πολύ αργότερα περί τον 18ο αιώνα, αφού το χωριό των Λαζαράτων δημιουργήθηκε περί τα μέσα του 15ου αιώνα, όταν δημιουργήθηκαν και τα υπόλοιπα χωριά – μαχαλάδες των Σφακιωτών, περιγράψαμε πως, και αναφερθήκαμε εκτενέστατα στην περίπτωση του επιθέτου Λάζαρης και τον γενικό χαρακτηρισμό που φέρουν οι Λαζαραίοι σαν «Ζαχαρωναίοι». Το παρατσούκλι της συγκεκριμένης γειτονιάς και σογιού σαν Μανθεαταίοι επεκράτησε πιθανόν αρχές του 18ου αιώνα απ’ τον νοικοκύρη και ισχυρή προσωπικότητα της γειτονιάς Ματθαίο Λάζαρη.

Η γειτονιά των Μανθεαταίων βρίσκεται ακριβώς στο κέντρο του παλιού χωριού και ορίζεται νοτιοδυτικά απ΄τον δρόμο της Παλιάς, έτσι λέγεται ο κεντρικός αυτός δρόμος και βορειοανατολικά απ’ τον δρόμο της Στενιάς. Πρόκειται για γειτονιά με πολλά πέτρινα σπίτια, τα οποία είναι χτισμένα «αραδαριά» όπως λένε, δηλαδή με έναν καβαλάρη και μεσοτοιχίες, για λόγους ασφάλειας κυρίως κατά την εποχή τους Τουρκοκρατίας στην Λευκάδα, (1479 – 1684), αλλά και για λόγους οικονομίας στο χτίσιμο, αφού δεν χρειάζονταν μεγάλες ποσότητες πέτρας. Απ’ την πλευρά της Παλιάς (νοτιοδυτικά) υπήρχε ένα μεγάλο πορτόνι, που έκλεινε τη νύχτα για ασφάλεια της γειτονιάς. Αυτό το πορτόνι το οποίο δεν υπάρχει σήμερα, ντύθηκε με θρύλους και αίγλη απ’ τους Μανθεαταίους, αφού επαιρόμενοι μιλούσαν πάντα για τους νοικοκυραίους που κατοικούσαν «Μεσα απ’το Πορτόνι». Κατά μήκος της Παλιάς διατηρούσαν, οι Μανθεαταίοι, τέσσερα λιτροβιά, του Μπουργανίτα, του Κομελέτσου, του Δημητράκη και του Κερκυραίου, δείγμα του ότι ήτανε «Λαδιάδες», δηλαδή έκαναν πολλές βαρέλες λάδι, αφού στα χρόνια εκείνα ο πλούτος μετρούνταν με το πόσες βαρέλες λάδι έκανε ο καθένας! Τα κορίτσια των Μανθεαταίων, ως εκ τούτου, ήταν περιζήτητες νύφες, αφού διέθεταν προίκα μεγάλη. Ακόμη και σήμερα οι απόγονοι αυτής της γειτονιάς και παρά το γεγονός ότι έχουν διασκορπισθεί σε όλη την Ελλάδα και στα ξένα, κυρίως στον Καναδά, έχουν τον δικό τους κώδικα επικοινωνίας και δείχνουν με μεγάλη αυταρέσκεια να προσφωνούνται σαν «Μανθεαταίοι». Η γειτονιά αυτή σήμερα σχεδόν είναι έρημη και τα πέτρινα σπίτια άδειοι ικέτες μιας εποχής που εσώκλειαν εκατοντάδες νοματαίους, με την περηφάνια όλοι στο μέτωπο, απ’ την αίγλη που τους προσπόριζε το παρατσούκλι «Μανθεάτος»!

Η ΕΡΩΤΙΚΗ ΣΟΡΟ ΚΑΙ Ο ΤΟΚΟΓΛΥΦΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΗΣ ΠΟΥ ΚΡΕΜΑΣΑΝ ΟΙ ΑΓΓΛΟΙ…

Είναι επιβεβλημένο να αναφερθούμε στον Λαζαριάτη Φίλιππο Λάζαρη, τον «Μπάρμπα Φλίππο τον Γραμματεά», όπως τον γνωρίζουμε όλοι στα Λαζαράτα και στο Πινακοχώρι, αφού χρημάτισε γραμματέας και στα δυο χωριά. Επρόκειτο για άνθρωπο λόγιο, με ικανό πνευματικό έργο, μα και πρωτοστάτη κάθε πνευματικής κίνησης και νεωτερισμού στους Σφακιώτες! Εξέδιδε σε χειροκίνητο πολύγραφο, με χίλιους κόπους, την εφημερίδα «Η ΓΩΝΙΑ ΜΑΣ», στην οποία παρουσίαζε, πέραν απ’ τις ελάχιστες της εποχής τοπικές ειδήσεις, τον πλούτο του λαϊκού πολιτισμού των Σφακιωτών, υπογράφοντας πότε σαν «Λαέρτιος» και πότε σαν «Λαγγαδινός», απ’ το περίφημο Λαγγάδι, που διέσχιζε το κέντρο των Λαζαράτων στο παλιό χωριό, πριν επεκταθεί στις Μπαράκες. Μετά τον θάνατό του, το 2010 ο τότε δήμος Σφακιωτών, τιμώντας την προσφορά του, εξέδωσε τα γραπτά του σε βιβλίο, με έπιμέλεια έκδοσης του φιλολόγου Δημητρίου Τσερέ, με τίτλο: «ΜΙΑ ΦΟΡΑ ΚΙ ΕΝΑΝ ΚΑΙΡΟ…»

Σε ένα απ’ τα σπονδυλωτά του αφηγήματα στο βιβλίο, με επίκεντρο τα Λαζαράτα, συγκεκριμένα σε αυτό που φέρει τον τίτλο: «Η βρύση μας τ’ Μαστρογιάννη», στην σελίδα 119, ο Φίλιππος Λάζαρης αναφέρεται στην Λαζαριάτισσα καλλονή που είχε το χαρακτηριστικό όνομα Σόρο, για την περίπτωση της οποίας ενθυμούνται και όλοι οι παλιοί Λαζαριάτες, προφανώς η ιστορία της μεταφέρθηκε από στόμα σε στόμα, αφού έζησε επι Αγγλοκρατίας στα Λαζαράτα! Ήταν πανέμορφη και σύζυγος του άρχοντα Παναγιωτάκη. Ο τελευταίος ήταν αδίστακτος και στυγνός εκμεταλλευτής, αφού έκαμε την περιουσία του με τοκογλυφία! Όπως αναφέρεται, χαρακτηριστικά στο βιβλίο, ερχόνταν Λευκαδίτες και απ’ τα Πίσω χωριά για να δανεισθούν απ΄τον Παναγιωτάκη…

Στο σπίτι του είχε έναν υπηρέτη απ’ τον Δρυμώνα, ο οποίος «Τα έφτιαξε» με τη πανένορφη Σόρο… Ο Παναγιωτάκης προσποιήθηκε πως θα πάει σε έναν γάμο στα Κοντράτα…. Έφτιαξε το κανίσκι του, πήρε το άλογό του και έφυγε… Γύρισε, όμως αιφνιδιαστικά και συνέλαβε τους δύο εραστές… Σκότωσε τότε τον Δρυμωνιώτη υπηρέτη και για να εκδικηθεί την Σόρο, της φόρτωσε στο κεφάλι το άψυχο σώμα και πήγαν μια ώρα ποδαρόδρομο στην Πίσω Μαντόνα, εκεί που έχουν ένα πηγάδι οι Βλαχαίοι απ’ την Καρυά, σήμερα ανήκει στον βουλευτή Γεώργιο Βλάχο, και πέταξαν στο πηγάδι τον σκοτωμένο υπηρέτη… Οι Βλαχαίοι, οι οποίοι είχαν τεράστια περιουσία εκεί και έμεναν ακόμη και το χειμώνα, το σπίτι τους σώζεται ακόμη και σήμερα, είχαν βόδια στη δούλεψή τους και όταν πήγαιναν τα βόδια στο πηγάδι να τα ποτίσουν, τότε αυτά και δεν έπιναν απ’ το νερό, αλλά και μούγκριζαν χαρακτηριστικά, γιατί διαισθάνονταν την ύπαρξη ανθρώπου στο πηγάδι… Έτσι αποκαλύφθηκε η ύπαρξη το σκοτωμένου Δρυμωνιώτη στο πηγάδι. Τότε, σαν μαθεύτηκε, ο Παναγιωτάκης πήρε την σωρό και την μετέφερε στη βρύση του Μαστρογιάννη, όπου την έθαψε στον πάτο του λόμπου, που συγκέντρωνε το τρεχούμενο νερό. Γι αυτό, κατά την παράδοση, επί χρόνια και όσο υπήρχε αυτός ο λόμπος, γιατί σήμερα έχει κατασκευασθεί με τσιμέντο, τα νερά του ήταν μαύρα… Ο Παναγιωτάκης είχε άδοξο τέλος, αφού ο Άγγλοι τον κρέμασαν στην σκαμνιά, που είχε μπροστά στο σπίτι του, γιατί πληροφορήθηκαν πως είχε διαπράξει ακόμη δύο φόνους…

Προηγουμενο αρθρο
Στον κόκκινο βράχο με το kayak!
Επομενο αρθρο
Καλώς ήρθες στη Βασιλική της Λευκάδας!

Δεν υπάρχουν σχόλια

Γράψτε το σχόλιό σας

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *