HomeΕΛΙΞΗΡΙΑ ΜΝΗΜΗΣΤο Λευκαδίτικο μυτοτσάπι και ο μπάρμπα Ζορμπάς…

Το Λευκαδίτικο μυτοτσάπι και ο μπάρμπα Ζορμπάς…

Το Λευκαδίτικο μ(υ)τοτσάπ(ι) και ο μπάρμπα Ζορμπάς…

Του Θοδωρή Γεωργάκη

Τον γνώρισα στο Νοσοκομείο της Λευκάδος, όπου έδινε την μάχη του με την επάρατο νόσο, ένας ενενηντατετράχρονο Λευκαδίτης ξωμάχος με τα λογικά του τετρακόσια, παρά το βαρύ φορτίο των χρόνων, έναν αιώνα ζωής μετρούσε και τον άνισο αγώνα του να κρατηθεί στην ζωή. Σημασία δεν έχει τ’ όνομά του, απ’ την πρώτη στιγμή που τον γνώρισα τον είπα Μπάρμπα – Ζορμπά. Τραχύ πρόσωπο σκαμμένο απ’ τον χρόνο με πλατύ μέτωπο και αδρά χαρακτηριστικά, μάτια σπινθηροβόλα, παρά το σαράκι της ασθένειάς του και χέρια ροζιασμένα με ανάγλυφα πάνω τους τα σημάδια της σκληρής βιοπάλης. Στον διπλανό θάλαμο έδινε τη δική του μάχη ο δικός μου Ζορμπάς, ο ενενηντάχρονος πατέρας μου, για να κρατηθεί στην ζωή που λάτρευε, όπως μούλεγε, ν’ αντικρίζει το φως του ήλιου.

713

Κάθε πρωί, όσο διάρκεσε η παραμονή τους στο νοσοκομείο, επισκεπτόμουν και τον Μπάρμπα – Ζορμπά, άνοιγα μαζί του κουβέντα για πολλά πράγματα και έδειχνε να την απολαμβάνει σαν μια όαση μέσα στο μαρτύριό του, κάποια στιγμή με το Λευκαδίτικο πηγαίο χιούμορ του με ρώτησε.

«Και ποιος είναι αυτήνος ο Ζορμπάς ορέ Σφακσάνε;»

Όταν του εξήγησα πως πρόκειται για τον αλέγρο ήρωα του Καζατζάκη έδειχνε να απολαμβάνει το παρανώμι, έμοιαζε έτοιμος να σηκωθεί, να ξεκινήσει τον χορό, να τα πεί όλα όπως ο Ζορμπάς με τον χορό του!
«Ζορμπάδες, μου λέει, να το ξέρς ήτανε κάποτες γιομάτ η Λευκάδα, τώρα μείναμε λίγοι κι άμα φύουμε και μεις οι παλιακοί, να ξέρς, δεν θα υπάρχει ούτε για φανερωσά τέτοιο φντάνι»

Μέχρι την ημέρα που ο Μπάρμπα – Ζορμπάς έπεσε σε κώμα είχαμε σχεδόν καθημερινά κάποιες ενδιαφέρουσες κουβέντες, όλες γύρω απ’ την ζήση και τον τίμιο μόχθο των παλιών Λευκαδιτών. Ένα πρωινό με αιφνιδίασε, σαν του είπα καλημέρα.

«Μούπανε ορέ Σφακσάνε πως ασχολιέσαι και γράφς για τα παλιακά. Ξέρς τι θέλω; Να γράψεις μια βολά για το μτοτσάπ (Μυτοτσάπι). Νάξερες ρε λεβεντόπαιδο τι εργαλείο ήταν αυτήνο! Με δαύτο μεγάλωσα πέντε παιδιά! Έσπρα γεννήματα. Ξεχώνιασα για να βάλω αμπέλια, φύτεψα σκόρδα, κρεμμύδια και μποστάνια για τ’ φαμελιά, έσκαψα ελιές κι αμπέλια, έσκαψα τσ΄απάν άκρες απ’ τα χωράφια εκεί που δεν πήγαινε τα’ αλέτρι με το ζευγάρι τ’ άλογα! Μεγάλο αργαλείο σ’ λέω, η ζωή μας ούλη»

885

Η μάχη για τον Μπάρμπα – Ζορμπά, όσο και για τον … δικό μου Ζορμπά, χάθηκε για πάντα. Τώρα και οι δύο σίγουρα θα έχουν καταταγεί στης Δήμητρας το τάγμα με την ειδικότητα του … « Μυτοτσαπιστή», για να σμιλεύουν τους αιώνες…

Ο πρώτος καιρός του πένθους που απαιτεί σιωπή πέρασε και τώρα έτοιμος, στη μνήμη τους, με χαρά να εκπληρώσω την υπόσχεση στον Μπάρμπα – Ζορμπά και το χρέος στον δικό μου Ζορμπά, να γράψω για το «Μτοτσάπ», το εργαλείο – ευλογία που έπιασαν στα χέρια τους χιλιάδες Λευκαδίτες ξωμάχοι στο διάβα των αιώνων, για να δαμάσουν την σκληρή σαν πέτρα Λευκαδίτικη γη μ’ αυτό το εργαλείο που ειδικά στην Λευκάδα ήταν το κύριο … όπλο του κάθε αγρότη.

8

Το γέννησε και το επινόησε η ανάγκη να σκαφτεί η τραχιά Λευκαδίτικη γη, που είναι γεμάτη στουρναρόπετρα και χαλίκια, αφού σπανίζουν στο νησί οι πεδινές εκτάσεις και οι Λευκαδίτες χωρικοί αναγκάστηκαν να καλλιεργήσουν και τα βουνά, μοναδικά ακαλλιέργητα σημεία ήταν η κορυφή της Ελάτης και του Μέγα Όρους, γι αυτό βλέπουμε σε παλιές φωτογραφίες της ενδοχώρας της Λευκάδας να είναι μια απέραντη Λιθιοπολιτεία, να είναι γεμάτη κοντοσκάλια με λιθιές, τα οποία κοντοσκάλια εγκαταλείφθηκαν χάρη του τουρισμού και καλύφθηκαν απ’ το 1980 και εφεξής με αυτή την υπέροχη θαμνώδη βλάστηση από μάζες, ασφάκες, ασφελαχτούς, κουμαριές, σχοινάρια, μυρτιές και σπάρτα.

Μια τέτοια γη δεν μπορούσε να σκαφτεί με την πλατιά αξίνα, αφού στο πρώτο σόμπολο (μικρή πέτρα) που θα χτυπούσε αμέσως θα ζάβωνε η αξίνα ή θα σχίζονταν διχαλωτά το πλατύ και λεπτό μπροστινό της τμήμα. Αυτή η ανάγκη οδήγησε του Λευκαδίτες γύφτους (σιδεράδες) να φτιάξουν αυτό το τριγωνικό σκαπτικό εργαλείο το «Μτοτσάπ» των χωρικών μας, το οποίο περήφανα και απτόητα κάρφωνε τη γη για όλες της δουλειές του αγρότη.
΄Εσκαβαν τις απάνω μεριές στα χωράφια που έσπερναν το σιτάρι και τη βρώμη, εκεί που δεν μπορούσαν να πατήσουν τα άλογα με το αλέτρι, έσκαβαν τα αμπέλια και τις ελιές που βρίσκονταν στα κοντοσκάλια με τις λιθιές, ξεχώνιαζαν βαθιά τη γη για να φυτέψουν νιό αμπέλι, φύτευαν την πατάτα, τα κρεμμύδια, τα σκόρδα, τα μποστάνια, για νάχει επάρκεια αγαθών η οικογένεια. Όλες οι αγροτικές ασχολίες είχαν απαραίτητο εξάρτημα το Μτοτσάπ στον ώμο του Λευκαδίτη γεωργού.

887

Η πολυχρησία, κάποια στιγμή, στην κυριολεξία έλιωνε και το σίδερο, με αποτέλεσμα να τρώγεται η μύτη του τσαπιού και μέρος απ’ το τριγωνικό του σχήμα και να μην έχει την απόδοση στην αναμόχλευση του χώματος. Τότε οι Λευκαδίτες ξωμάχοι πήγαιναν τα Μτοτσάπια στον γύφτο και αυτός με τη συγκολλητική δύναμη της φωτιάς πρόσθετε κομμάτι σίδερο στο τσαπί, το οποίο μάλιστα περνούσε με ειδικό βερνίκι για τα μέταλλα, με αποτέλεσμα το Μτοτσάπ να ξαναβρίσκει την παλιά του … αίγλη στα χέρια των χωρικών. Τέτοια γύφτικα θυμάμαι την δεκαετία του 1960, μικρό παιδάκι, πολλά μέσα στην Χώρα, αλλά και στα Λαζαράτα τον Τρομπόνη και στην Καρυά τον Ματαγιά.

Απαραίτητο εξάρτημα για το Μτοτσάπ ήταν το στελιάρι του. Το κατασκεύαζαν οι γεωργοί από σκληρό ξύλο, κυρίως περνάρι ή αρπάκι, για να μη σπάει με τη δύναμη που το χτυπούσαν στη γη, με τόσες πέτρες στο σκάψιμο. Έκοβαν το κομμάτι του δέντρου το οποίο έπρεπε να είναι σίδρομο, δηλαδή όσο γίνονταν πιο ίσιο, το ξεφλούδιζαν έτσι φρέσκια όπως έφευγε η φλούδα και το πλάκωναν με πέτρες για να γίνει εντελώς ίσιο, ακολούθως το επεξεργάζονταν με τον Ξ(υ)λοφάη ή την ράσπα, ώστε να είναι μαλακό και να μην πληγιάζει τα χέρια, όπως έλεγαν να μην έχει απόμπξες (αγκίδες).

Αυτό είναι το θρυλικό «ΛΕΥΚΑΔΙΤΙΚΟ ΜΤΟΤΣΑΠ», το εργαλείο του Γέρο – Φωτεινού του Βαλαωρίτη και τόσων χιλιάδων Λευκαδίων θεραπευτών της γης στο διάβα των αιώνων, αυτό ήταν το τάμα μου στον Μπάρμπα- Ζορμπά και το χρέος μου στον δικό μου Ζορμπά, τον πατέρα μου. Τούτη η ταπεινή μου γραφή για το «Μ(υ)τοτσάπ(ι)» το μόνο που επιδιώκει είναι να αναποδογυρίσει μια φούχτα χώμα, αλαφρό νάναι στη μνήμη τους…

Προηγουμενο αρθρο
Με τον «Φηγός» στον Αλέξανδρο αναζητώντας τον άλλο τρόπο…
Επομενο αρθρο
Εσπερινός στην εκκλησία της Αγίας Παρασκευής στον Άγιο Πέτρο

Δεν υπάρχουν σχόλια

Γράψτε το σχόλιό σας

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *