HomeΕΛΙΞΗΡΙΑ ΜΝΗΜΗΣΤο πανηγύρι του Αϊ Θωμά

Το πανηγύρι του Αϊ Θωμά

Γράφει ο Θοδωρής Γεωργάκης

Το πανέμορφο, ιστορικό, γιατί στην κατοχή ήταν το κρυφό στρατηγείο των Αντιστασιακών, πέτρινο εκκλησάκι του Αϊ Θωμά, κτισμένο στα μέσα του 15ου αιώνα, βρίσκεται στο ανατολικό στόμιο του οροπεδίου των Σφακιωτών, στον αγροτικό, αλλά ασφαλτοστρωμένο δρόμο, που ενώνει τα χωριά των Σφακιωτών με το χωριό του Καρυώτη μέσω Βράχας, με την Κατούνα μέσω Μαντόνας και με τη Νικιάνα μέσω Ακόνης.

Η εκκλησία είναι κτητορική. Ανήκει στις οικογένειες «Γεωργάκη» των Σφακιωτών, οι οποίες οικογένειες, το 15ο αιώνα, προερχόμενες απ’ τα Χανιά, πρωτοεγκαταστάθηκαν σ’ αυτήν την περιοχή και δημιούργησαν έναν υποτυπώδη οικισμό, την Παλιάχωρα, σε ανάμνηση της πατρώας γης της Παλαιοχώρας του νομού Χανίων, η οποία ανήκε στην ευρύτερη περιοχή των Σφακίων, αυτούς τους αιώνες.

Δημιούργησαν έναν μικροοικισμό, οργανωμένο, αφού στον χώρο του άνοιξαν διάσπαρτα σαράντα πηγάδια, που διασώζονται και σήμερα, ενώ υπήρχε και κεντρική βρύση υδροδότησης, η περίφημη «Βρύση του Μαστρογιάννη», που σώζεται και αυτή μέχρι των ημερών μας. Αυτός ο οικισμός της Παλιάχωρας, υπολείμματα, κυρίως σπασμένων κεραμιδιών, υπάρχουν ακόμη διάσπαρτα, αργότερα, περί τον 16ο αιώνα, εγκαταλείφθηκε για δυο λόγους. Πρώτον, γιατί το έδαφος στην περιοχή αυτή είναι αργιλλογενές με αποτέλεσμα τις κατολισθήσεις, εξ αιτίας των πολλών βροχών.

Δεύτερον, γιατί ο οικισμός ήταν ορατός απ’ την θάλασσα της Νικιάνας, με αποτέλεσμα να λεηλατηθεί πολλές φορές από πειρατές, αφού, αυτούς τους αιώνες, η Λευκάδα, όπως καταγράφουν οι τότε ξένοι περιηγητές, ήταν «επαίσχυντη φωλέα πειρατών». Έφυγαν απ’ αυτή την περιοχή οι οικογένειες των Γεωργάκηδων και εγκαταστάθηκαν οι περισσότερες στο σημερινό Πινακοχώρι, γι’ αυτό και ανήκει και σήμερα στο Πινακοχώρι ο ναός, παρά το γεγονός ότι βρίσκεται μέσα στην αγροτική περιοχή των Λαζαράτων.

Το ναό καταγράφει, (Σεντ Θωμά) στον περίφημο χάρτη του 1687 και ο Ενετός χαρτογράφος CORONELLI, ο οποίος, επίσης καταγράφει ναούς στην ευρύτερη περιοχή των Σφακιωτών, ερειπωμένους σήμερα, όπως την Σάντα Ντομένικα (Αγία Κυριακή) στην κορυφή του χωριού των Λαζαράτων, Σέντ Αντόνιο (Άγιος Αντώνιος) και Σάντα Μπάρμπαρα (Αγία Βαρβάρα) στην περιοχή Σπαθάρι, που βρίσκεται στα σύνορα Πινακοχωρίου και Πηγαδισάνων.

Ο ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΛΑΖΑΡΗΣ (ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ) ΚΑΙ ΤΟ ΠΑΝΗΓΥΡΙ ΤΟΥ ΑΙ ΘΩΜΑ

Ο Αϊ Θωμάς, παρά το γεγονός ότι είναι κτητορικός, εν τούτοις ανήκε και ανήκει στην λατρεία ολόκληρου του Πινακοχωρίου, γι’ αυτό και τιμούν δεόντως την εορτήν της Ψηλάφισης του Αποστόλου Θωμά, εκεί στον Απριλομάη, μέσα στην υπέροχη φύση, δίπλα στον τεράστιο πλάτανο της βρύσης του Μαστρογιάννη και στην δωρική θωριά των καταοπράσινων βουνών Κ(α)βαλητήρι και Λύμπες. Πιο παραστατικά, αυτό το μεγάλο πανηγύρι, στο οποίο κατέφταναν όλα τα χωριά των Σφακιωτών, με καβαλαραίους και πλουμιστά καβαλοσκούτια, την παρουσιάζει ο Μπάρμπα-Φλίππος, ο γνωστός «Γραμματέας» στου Σφακιώτες, στο βιβλίο του «Μία φορά κι έναν καιρό…», σε επιμέλεια έκδοσης του φιλολόγου Δημητρόυ Τσερέ. Το εδάφιο του εν λόγω βιβλίου έχει τον τίτλο: «Κάποτε στον Αϊ Θωμά».

[…Ένα χιλιόμετρο όξω απ’ το χωριό μας, του δρόμου που τραβάει ανατολικά βρίσκεται το ξωκλήσι τ’ Αϊ Θωμά. Αν και βρίσκεται στην καρδιά της Λαζαριάτικης αγροτικής περιοχής, είναι Πινακοχωρίτικο. Σύμφωνα με την παράδοση το ξωκλησάκι αυτό ήτανε η εκκλησία κάποιου χωριού που ήτανε χτισμένο στη νοτιοανατολική πλαγιά – στους πρόποδες του βουνού Λύμπες, στην τοποθεσία που σήμερα λέγεται Παλιάχωρα κι είχε βρύση του «Τ’ Μαστρογιάννη», που καταστράφηκε από κάποιο φοβερό σεισμό, από τα πελώρια κοντριά που κατρακυλήσανε απ’ τις Λύμπες.

Θυμάμαι, με δυνατή συγκίνηση, δύο αυγουστιάτικα απογεύματα φτάσαμε ως εδώ με τον αξέχαστο Γεράσιμο Γρηγόρη.

Την παραμονή της γιορτής του ο παπάς τ’ Αϊ-Γιώργη του Πινακοχωρίου, με τους επιτρόπους, μερικές γυναίκες κι όλα τα Πινακοχωριτόπουλα, που κρατάνε τα πιάτα με τα σπερνά, πάνε και διαβάζεται ο εσπερινός. Κι ανήμερα τ’ Αϊ-Θωμά, τότε ξεκολωτό το Πινακοχώρι, πεζοί και καβαλάρηδες, πάνε να προσκυνήσουν. Πολλοί οι προσκυνητές κι απ’ τ’ άλλα τα χωριά, μα καβαλάρηδες πηγαίνανε μόνο οι Πινακοχωρίτες.

Θυμάμαι, ήτανε πολλοί οι καβαλάρηδες, ανάμεσά τους ξεχωρίζανε πρώτος και καλύτερος ο Γιώργος ο Τράμπας, καθώς, μαθές, είχε και το πιο μερακλίτικο άλογο (λοχίας του ιππικού, βλέπεις, και τ’ αγάπαγε τ’ άλογα, αλλά ήξερε κιόλας, να τα συγυρίζει και να τα καβαλικεύει). Αλλά και οι άλλοι δεν πηγαίνανε πίσω: ο Αποστόλης ο Κολομπάτσος, με την όμορφη κορμοστασιά, ο Γιωσήφης ο Γκαραμάνης, που ξεχώριζε απ’ τ’ ανάστημα και τα χρωματιστά με γλυκά χρώματα σκαλτσούνια του και δεν απόλειπε απ’ τα χέρια του η λεπτή αγριλιδίσια βέργα του, ο Λίας ο Τράμπας, ο πάντα γελαστός Γιώργος Θωματσάς, ο Θωμάς τ’ Μαρίνου με τη φανταστική γραβάτα, ο Γιώργος ο Γυαλομάτης, ο Γιάννης ο Λελές, ο Γιώργος ο Καϊάφας με το εντυπωσιακό φρεζέ του, ο Τάκης ο Τσαμπαρής, ο Μήτσος ο Κυριελέησος, ο Γιώργος ο Σελινάκης, ο Βασίλης τ’ Σπραντρέα, ο Παναγιώτης ο Κουτσογιάννης, ο Νίκος ο Γυαλομάτης, ο Φώντας ο Μπακοτσόλης κι άλλοι κι άλλοι, όλοι διαλεχτοί, ένας κι ένας.

Πίσω από τους αλογοκαβαλάρηδες ακολουθούσε, καβάλα στο γάιδαρό του, ο Γιάννης ο Τζόνας, που τον γαρδακύλαγε μ’ ένα κεντρί κι εκείνος κλώτσαγε αράδα. Όμως απ’ τα Λαζαράτα ως τον Αϊ-Θωμά ο δρόμος ήτανε πήχτρα από προσκυνητές και τ’ άλογα πηγαίνανε σιγά, καμαρωτά. Οι πεζοί προσκυνητές πηγαίνανε σχεδόν πάντα όλοι μαζί, αλλά μπουλούκια-μπουλούκια κατά οικογένειες: Τραμπαίοι, Παπαδοπλαίοι, Τσερεβελαίοι, Γρηγοραίοι, Μπακοτσολαίοι, Σελινακαίοι, Καραδημαίοι, Λαζαραίοι, Μαλφαίοι, Σανταίοι.

Στερνός πεζός πίσω απ’ την πομπή πήγαινε ο μπάρμπα Θοδωρής ο Καλές, ο πιο φτωχός του χωριού, εκείνος ο αγαθός άνθρωπος που στα όμορφα, γελαστά γαλαζοπράσινα μάτια του και στο γλυκό πρόσωπό του καθρεφτίζοταν η αθώα ψυχή του και η εγκαρτέρησή του στα βάσανα της φτώχιας. Και ζωντάνευε ανοιξιάτικα όλος ο τόπος και το βουνό οι Λύμπες πνιγμένο στα καταπράσινα φρύγανα, ενώ τ’ αντικρινό βουνό, το Καβαλητήρι, είχε κάτι απ’ τη δωρική θωριά του.

Με το τέλος της λειτουργίας τελείωνε και το πανηγύρι, μα στο Πινακοχώρι, το χωριό που όπως είπαμε ξεκολωτό ερχότανε εδώ την αυγή να προσκυνήσει, συνέχιζε όλη μέρα…]

Όντως, στο Πινακοχώρι στήνονταν, όπως περιγράφει και ο Φίλιππος Λάζαρης μεγάλο πανηγύρι στα σπίτια των Γεωργάκηδων, που γιόρταζαν τον δικό τους Αϊ Θωμά, ενώ το βράδυ κορυφώνονταν η γιορτή με τα βιολιά! Στο πανηγύρι έρχονταν από όλα τα χωριά. Θυμάμαι, χαρακτηριστικά, πως, στο μεσημεριάτικο τραπέζι στο σπίτι μας, έψηνε και άλλο αρνί ο παπούλης μου στο πανηγύρι του Αϊ Θωμά, έρχονταν οι συγγενείς μας, οι Κανελαίοι απ’ την Εγκλουβή, οι Καλαίοι απ’ την Κατούνα, οι Μεσηναίοι απ’ τα Χορτάτα, οι Μπελτσαίοι απ’ την Καρυά, οι Γαλαναίοι απ’ του Καρυώτη! Ήτανε «δανεικά», γιατί και η δική μας οικογένεια πήγαινε στα αντίστοιχα δικά τους πανηγύρια!

Ήτανε «Η Κοινωνία των ανθρώπων», εκείνη η κοινωνία που συνέτρεχε και σε χαρά και σε λύπη, που βλόγαγε την αγάπη και στέριωνε τους δεσμούς, που τραυμάτιζε τους εγωισμούς και θέριευε το καταπληκτικό ντοπιολαλίστικο Σφακισάνικο ρήμα «Αίτάρω», που σημαίνει βοηθώ, συνδράμω, συμπαραστέκομαι, συμβαδίζω…

Προηγουμενο αρθρο
Ήλθεν άφρων εν ματαιότητι και εν σκότει πορεύεται
Επομενο αρθρο
Μικρής έκτασης πυρκαγιά σε αγροτική περιοχή στον Άγιο Νικήτα

Δεν υπάρχουν σχόλια

Γράψτε το σχόλιό σας

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *