HomeΕΛΙΞΗΡΙΑ ΜΝΗΜΗΣΟ μπάρμπα Πονηρός, οι Σφακιώτες και τα Καλάβρυτα…

Ο μπάρμπα Πονηρός, οι Σφακιώτες και τα Καλάβρυτα…

Γράφει ο Θοδωρής Γεωργάκης

Σφακιώτες. Κατοχή. Φλεβάρης 1943. Ένας μαύρος χειμώνας, με χίλιες στερήσεις, ίσως ο πιο σκληρός χειμώνας μετά τρία χρόνια κατοχής, με όλα κατεστραμμένα και λεηλατημένα που ο κόσμος με «μαύρα λάχανα», όπως έλεγαν χαρακτηριστικά, προσπαθούσε να τον περάσει και να μεγαλώσει τα παιδιά του. Ένα μαύρο πέπλο πάνω απ’ τα χωριά, που το βάραιναν ακόμη περισσότερο οι πρακτικές κάποιων …«καλών παιδιών», έτσι έμειναν στην τοπική ιστορία, για την συνεργασία τους με τους καταχτητές. Έκρυβαν οι έντρομοι κάτοικοι, ότι μπορούσαν, απ’ τις έρευνες και το πλιάτσικο στα σπίτια από Ιταλούς και Γερμανούς. Πήγαιναν το λιγοστό λάδι που είχαν, αλλά, κυρίως, τα χοντρόρουχα, που είχαν για τις προίκες των κοριτσιών τους στον γήκο, για να μην τους τα κατασχέσουν οι καταχτητές, πήγαιναν και τα έκρυβαν σε ξεροπήγαδα στην περιοχή του Αγίου Θωμά, στο εκκλησάκι που βρίσκεται στο ανατολικό στόμιο του οροπεδίου των Σφακιωτών και σε μικρές σπηλιές στον Πίσω Βαθύλακο.

Οι ξωμάχοι χωρικοί έμεναν στα Ξεμόνια, μικρές καλύβες πέτρινες με ψαθί στην σκέπη, που το κουβαλούσαν με τα άλογα απ’ την Σκράπια του Αγίου Νικολάου, για να μαζέψουν τις ελιές, στην Βράχα, στην Μαντόνα, στην Ακόνη. Σε μια τέτοια καλύβα, στην περιοχή «Γρί» της Βράχας, μια περιοχή κοντά στο χωριό της Κατούνας, ένα μονοπάτι, που περνούσε μπροστά απ’ το εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου, συνέδεε Κατούνα και Βράχα, έμενε δωδεκαετής ο άνθρωπος και πρωταγωνιστής σ’ αυτά που περιγράφω, ο πεθερός μου Πέτρος Λάζαρης, ο Μοσκοβίτης, όπως τον ξέρουν στους Σφακιώτες. Μάζευαν τις ελιές στο Γρί με τον πατέρα του και την μάνα του. Κατάκοποι απ’ την καθημερνή δουλειά, να τινάξουν τις ελιές, να τις ανεμίσουν για να ξεχωρίσουν απ’ τα φύλλα και να τις τσουβαλιάσουν, με το που σκοτίνιαζε έπεφταν για ύπνο στο καλύβι. Ένα απ’ αυτά τα σκοτεινά βράδια, άκουσαν οχλαγογία απέξω απ’ την καλύβα… Τρομοκρατήθηκαν γιατί ζούσαν το κλίμα της εποχής και απ’ τα ντόπια «Καλόπαιδα» και απ’ τους Γερμανούς. Και δεν είχαν άδικο… Ήταν οι πρώτοι, και μάλιστα συγχωριανοί.. . Μπήκαν στην καλύβα και ξυλοκόπησαν άγρια τον πατέρα του, τον μπάρμπα Στάθη, σπάζοντας του και τα δυό χέρια, γιατί ήταν αριστερός!!! Φανταστείτε!!! ΄Ενας άνθρωπος της χειρονακτικής εργασίας με δυό σπασμένα χέρια…

«Την ίδια ώρα, μεσάνυχτα, μας διηγείται, τον βάλαμε μαζί με την μάνα μου καβάλα σ’ ένα μεγάλο γάϊδαρο, που είχαμε, και τον φέραμε στα Λαζαράτα. Και που να τον πας και τι να τον κάνεις. Σκέφτηκε αμέσως ο ίδιος πως στα Πλατύστομα ήταν κάποιος, γνωστός του μάλιστα, που έφτιαχνε εμπειρικά τα σπασίματα και τα στραμπουλήγματα, τον ήξεραν όλοι στα χωριά με το όνομα ο Μπάρμπα Πονηρός. Πήρα την άλλη μέρα το πρωί τον γάϊδαρο και πήγα στα Πλατύστομα να τον φέρω. Σαν έφτασα και του είπα πως είμαι γιός του Στάθη, με δέχτηκε, γιατί γνώριζε τον πατέρα μου. Με χίλιες προφυλάξεις, γιατί φοβόνταν και αυτός, πως θα τον έβλεπαν να φεύγει καβάλα με ένα ξένο παιδί απ’ το χωριό του, και θα τον υποπτεύονταν τα ..εκει «Καλόπαιδα», φύγαμε και φτάσαμε στο σπίτι μας. Έφτιαξε Ανακόλι, (ΣΗΜ. Ένα μείγμα ξύσματος πράσινου σαπουνιού και ασπραδιού αυγού, που όταν στερεοποιούνταν, πάνω στο σπασμένο άκρο, λειτουργούσε όπως ο σημερινός γύψος), του έβαλε στα σπασίματα και μετά τα«καλάμωσε» κιόλας, για να θρέψουν. Επειδή ο Μπάρμπα Πονηρός φοβούνταν να επιστρέψει πίσω στα Πλατύστομα, με τον τρόπο που τον έφερα, καβάλα στο γαϊδαρο, περίμενε να σουρουπώσει και πήγε στους Πηγαδισάνους, απ’ τον αποκάτω δρόμο της Κακαβούλας και των Μάρκων, που είναι ο παλιός καρόδρομος και ενώνει Σφακιώτες και Καρυά. Στους Πηγαδισάνους, ο Μπάρμπα Πονηρός, είχε μια αδερφή παντρεμένη. Έμεινε το βράδυ στην αδερφή του και έφυγε την άλλη μέρα, μέσω Καρυάς για τα Πλατύστομα, για να έχει το …άλλοθι πως ήταν στην αδερφή του, αφού τον έβλεπαν να κάνει τακτικά αυτή την διαδρομή…»

Ο δωδεκαετής τότε Πέτρος, την ίδια χρονιά, εκεί στην καλύβα στο Γρί, όπου επέστρεψε μαζί με την μάνα του για να συνεχίζουν τις ελιές, είχε ακόμη μια μεγαλύτερη Αντιστασιακή εμπειρία, αφού στην κυριολεξία γλύτωσε τα χωριά των Σφακιωτών απ’ το Γερμανικό ολοκαύτωμα, να μην γίνουν Καλάβρυτα.. Συνεχίζοντας μαζί με την μάνα του στην καλύβα στο Γρί, ένα βροχερό και κρύο απόγευμα του Φλεβάρη, έφτασαν στην καλύβα τους δυό-τρις Κατ(ου)νιώτες, ήταν Λογοθεταίοι…

-Σήκω τώρα αμέσως, εσύ που είσαι μικρό παιδάκι και δύνεσαι και μπορείς να τρέξεις… Να πας απάνω στην εκκλησία του Αγίου Θωμά. Εκεί μέσα είναι οι Λαζαριάτες αντιστασιακοί, ο Μαμάκιας, ο Καρούσος, ο Κράπας, ο Ντούλας, ο Καλόγερος της Δμήτρως και τρεις-τέσσερεις άλλοι, που συσκέπτονται για την αντίσταση κατά των Γερμανών. Είναι και οπλισμένοι με χειροβομβίδες. Να τους δώκεις αυτό το σημείωμα, αλλά και να τους πεις και προφορικά: «Είναι οι Γερμανοί στην Κατούνα… Πληροφορήθηκαν απ’ τους ρουφιάνους πως, στον Αϊ Θωμά, συναντιέστε τακτικά τα βραδάκια και χαράζετε γραμμή. Οι Γερμανοί θέλουν να σας αιφνιδιάσουν. Γι αυτό δεν έρχονται απ’ τον κανονικό δρόμο Λαζαράτα-Λευκάδα, αλλά μέσω Κατούνας απ’ την περιοχή της Μαντόνας, ακριβώς για να σας αιφνιδιάσουν. Είναι καμιά δεκαριά οι Γερμανοί με όπλα και μαζεύουν τα άλογα του χωριού της Κατούνας, για να ανέβουν απ’ το μονοπάτι της Μαντόνας. Μην τολμήσετε να τους χτυπήστε με όπλα ή χειροβομβίδες, γιατί είναι αποφασισμένοι… Αν έχουν απώλειες, θα κάνουν τους Σφακιώτες Καλάβρυτα…»

«Πραγματικά, συνεχίζει ο Πέτρος Λάζαρης, ποιά ώρα ανέβηκα το μονοπάτι στο Στενό της Βράχας, πέρασα τα Λινοβρόχια, τον Φέλικα και τα Γαζάτα και έφτασα στην βρύση του Μαστρογιάννη, ούτε που το κατάλαβα απ’ το τρέξιμο και μάλιστα σ’ αυτή την ανηφόρα. Δυνώμουνα τότε, ήμουνα δώδεκα χρονών! Μόλις έφτασα στην βρύση του Μαστρογιάννη, καμιά διακοσαριά μέτρα πριν το εκκλησάκι, με σταματά ο σκοπός, που είχανε εκεί οι αντιστασιακοί, που συσκέπτονταν μέσα στην εκκλησία του Αϊ Θωμά. Τι αλτ και ξεάλτ του λέω, πάρε αυτό το χαρτί και τράβα να τους το δώσεις… Έρχονται οι Γερμανοί και πέστους να μην τους ακουμπήσουν, γιατί είναι αποφασισμένοι να καταστρέψουν τα χωριά, αν τους πειράξει κανείς, να εξαφανισθούν και να ανεβούν στο Κ(α)βαλητήρι να κρυφτούν μέσα στις μάζες. Και ενώ του τα έλεγα αυτά, νάσου, απέναντι στο πρόβγαλμα της Μαντόνας, και πρόβαιναν οι Γερμανοί καβάλα στ’ άλογα. Έφυγε γρήγορα ο σκοπός και τους πήγε το σημείωμα. Εγώ με το ίδιο τρέξιμο, στην κατηφόρα, τώρα, γύρισα στο καλύβι μας στο Γρί. Την άλλη μέρα μάθαμε πως, οι πιο αλέγροι απ’ τους αντιστασιακούς, που ήταν μέσα στον Αϊ Θωμά, επέμεναν να πιάσουν το ύψωμα και να χτυπήσουν με χειροβομβίδες τους Γερμανούς. Τελικά, έγιναν πιο ψύχραιμες σκέψεις, υπάκουσαν και στις οδηγίες των Λογοθεταίων, που φαίνεται είχαν και το οργανωτικό πρόσταγμα, ανέβηκαν ψηλά στο ύψωμα στο Κ(α)βαλητήρι και είδαν τους Γερμανούς να μπαίνουν στην εκκλησία, χωρίς να τους βρούν, παρά μόνο η φωτιά έκαιγε ακόμη, που είχαν αναμένη. Ήταν μια σοφή κίνηση και έγκαιρη ειδοποίηση απ’ τους Λογοθεταίους της Κατούνας, γιατί, πιστεύω πως θα κάνανε όντως Καλάβρυτα οι Γερμανοί τους Σφακιώτες, αν γινόνταν η αποκοτιά και τους χτυπούσαν με χειροβομβίδες…

Έφυγαν μετά οι Γερμανοί, πήγαν στις Μπαράκες, έδεσαν τα άλογα μπροστά στο μαγαζί του Καλαλίτσου και γύρισαν στην Χώρα. Την άλλη μέρα ήρθαν οι Κατ((ου)νιώτες και πήραν τα άλογά τους, λέγοντας και αυτοί πως ο Θεός φύλαξε τους Σφακιώτες… Χρόνια μετά, όταν δίνανε εκείνες τις μικροσυντάξεις στους αντιστασιακούς, ήρθε και με βρήκε ο Βαγγέλης ο Γατσούλης απ’ το Σπανοχώρι, (ΣΗΜ. Ένας καταπληκτικός άνθρωπος, αριστερός πραγματικός, της …«Σχολής Γιατρού Γρηγόρη»), που ήταν στην επιτροπή, που αξιολογούσε τις περιπτώσεις και την πραγματική αντιστασιακή δράση των αιτούντων, και μου λέει: «Έλα δω Πέτρο, κάμε αμέσως αίτηση για σύνταξη αντιστασιακού, εσύ είσαι ο πρώτος που την δικαιούσαι και ας ήσουν δώδεκα χρονώνε τότε, γιατί εγώ ξέρω καλά πως, εκείνο το βράδυ τον Φλεβάρη του 1943, γλίτωσες τα χωριά μας απ’ την φωτιά και πιθανές σφαγές των Γερμανών, εσύ, μικρό παιδί, είχες το θάρρος να τρέξεις και να προλάβεις το κακό…»

Μια μικρή ιστορία, μια μικρή πτυχή της αντίστασης, που έμενε χρόνια άγνωστη και πρέπει να καταγραφεί στην Λευκαδίτικη ιστορία της αντίστασης…

Προηγουμενο αρθρο
Μα υπάρχει καταγγελία!
Επομενο αρθρο
Η παραλία Κάθισμα από ψηλά [video]

Δεν υπάρχουν σχόλια

Γράψτε το σχόλιό σας

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.