HomeΕΛΙΞΗΡΙΑ ΜΝΗΜΗΣΤα Φώτα και το έθιμο των πορτοκαλιών στη Λευκάδα

Τα Φώτα και το έθιμο των πορτοκαλιών στη Λευκάδα

Στη Χώρα ο αγιασμός γινόταν -και γίνεται- με μεγάλη επισημότητα. Μετά τη θεία λειτουργία ξεκινούσε εν πομπή το εκκλησίασμα με επικεφαλής το Δεσπότη για την παραλία του λιμανιού, όπου περίμεναν, όπως και σήμερα, πλήθη λαού. Εκεί, μετά την τέλεση της σχετικής ακολουθίας του αγιασμού σε ειδική εξέδρα, τοποθετημένη στο κέντρο της προκυμαίας, ο Μητροπολίτης πετούσε το σταυρό στη θάλασσα, ενώ συγχρόνως βουτούσαν κολυμβητές να τον βρουν και να τον φέρουν απάνω. Χωρίζονταν μάλιστα σε παρέες, κι ήταν αρκετοί εκείνοι που αψηφούσαν τα παγωμένα νερά…

6

10

Όλην αυτή την αξιοθέατη διαδικασία την παρακολουθούν, όπως γινόταν και παλιότερα, χιλιάδες άνθρωποι απ’ την παραλία ή μέσα από βάρκες και καΐκια, καράβια επιβατικά ή φορτηγά και λογής πλεούμενα στολισμένα με σημαίες και μυρτιές. Οι πιο πολλοί από τους συγκεντρωμένους κρατούν, αλά παλαιά, ένα μάτσο πορτοκάλια με το κλαδί τους, κρεμασμένα από ένα σκοινάκι. Κι όταν πέφτει ο σταυρός, σκύβουν και βουτούν τρεις φορές τα πορτοκάλια στα νερά, ενώ οι σειρήνες των καραβιών σφυρίζουν επίμονα, δίνοντας ένα χαρούμενο και πανηγυρικό τόνο.

4

Αυτά τα πορτοκάλια κατόπιν τα κρεμούν στα εικονίσματα του σπιτιού, πετώντας συγχρόνως εκείνα της προηγούμενης χρονιάς, που, ω του θαύματος, διατηρούνται πάντα αναλλοίωτα ολάκερο χρόνο. Λένε πως σ’ αυτό συντελεί και η αρμύρα του θαλασσινού νερού που τα περιέλουσε αγιαστικά.

Πολλοί μάλιστα έχουν τη συνήθεια να πετούν στη θάλασσα κατά την ώρα του αγιασμού τα παλιά πορτοκάλια, που όντας ελαφρότερα, επιπλέουν στα νερά, ώσπου να παρασυρθούν απ’ το «βγάλσιμο» (παλίρροια) των νερών του λιμανιού. Το έθιμο, παλιό, συνεχίζεται αναλλοίωτο.

1

Το έθιμο της εμβάπτισης των πορτοκαλιών στη Θάλασσα κατά τον αγιασμό είναι, απ’ ό,τι ξέρω τουλάχιστον, καθαρά Λευκαδίτικο και τελείται μάλιστα μόνο στη Χώρα. Ακόμη και στα παράλια χωριά του νησιού, όπως στη Νικιάνα, Καρυώτες, Νυδρί, Βλυχό, Βασιλική, παρότι κι εκεί παράγουν πορτοκάλια αρκετά, δεν το έχουν αυτό το έθιμο.

8

Η συνήθεια αυτή, με τη μοναδικότητά της, είναι κάπως περίεργη και δύσκολα μπορεί κανείς να δώσει κάποια εξήγηση. Ούτε από πότε, ούτε και πώς ξεκίνησε το έθιμο γνωρίζομε. Πάντως οπωσδήποτε έχει σχέση με την παραγωγή των πορτοκαλιών στην περιοχή της Χώρας, που ήταν παλιότερα και συγκριτικά σημαντική στα γύρω περιβόλια. Διακινδυνεύω την άποψη, ωστόσο, πως το έθιμο πρέπει να καθιερώθηκε μετά την κατάληψη του νησιού από τους Ενετούς (1684) και τη δημιουργία στο νησί της τάξης των αρχόντων που είχαν προνομιακά και τα μεγάλα περιβόλια στην περιοχή του κάμπου και κοντά στην πόλη.

9

Αυτοί μάλλον θα πρωτοξεκίνησαν το έθιμο, για την ευλογία, αλλά και την ξόδεψη των πορτοκαλιών τους, και μάλιστα απ’ τα μισά του Ι8ου αιώνα και πέρα. Μια παράδοση τοπική λέει, πως κάποτε έπεσε ασθένεια στις πορτοκαλιές και σέπονταν τα πορτοκάλια. Έτσι, κάποιος «ευσεβής παραγωγός» στοχάστηκε να βουτήξει συμβολικά μια τούφα πορτοκάλια στη θάλασσα, κατά την ώρα τον αγιασμού των Φώτων. Από τότε επικράτησε το έθιμο.

7

Πριν από το 1900 -σύμφωνα με προφορικές μαρτυρίες ηλικιωμένων συμπατριωτών μας— ο αγιασμός και η ρίψη του Σταυρού στα «ύδατα» τελούνταν στη Μεγάλη Βρύση, λίγο πιο κάτω από το εκκλησάκι της Παναγίας, πάνω από τις πηγές του Υδραγωγείου. Εκεί υπήρχε μια εξέδρα εν είδει βωμού και μπροστά μια δεξαμενούλα, μέσα στην οποία έριχνε ο Δεσπότης το Σταυρό κατά την τέλεση του Αγιασμού.

2
Σ’ αυτή τη δεξαμενή, μετά την εκφώνηση του «‘Εν ‘Ιορδάνη βαπτιζομένου σου, Κύριε,…» οι παριστάμενοι βουτούσαν πορτοκάλια στο νερό. Σημειώνομε πως σ’ αυτή την περιοχή υπήρχαν τότε και αργότερα τα μεγαλύτερα περιβόλια της Χώρας, στα οποία οι πορτοκαλιές καλλιεργούνταν κατά προτεραιότητα. Τα περιβόλια αυτά ανήκαν σε γνωστές οικογένειες ευγενών και εμποροκτηματιών, που σίγουρα έπαιρναν τη θέση τους δίπλα στο Δεσπότη, πάνω στην εξέδρα του αγιασμού. Αυτοί, λοιπόν, πιθανότατα, καθιέρωσαν και το έθιμο των πορτοκαλιών, όπως και πιο πάνω είπαμε.

5

Τώρα, γιατί γινόταν παλιότερα ο αγιασμός στη Μ. Βρύση και όχι στην παραλία; Απλούστατα, γιατί τότε ουσιαστικά δεν υπήρχε διαμορφωμένη παραλία Και στέρεος μώλος. Η θάλασσα έφτανε ως το σημερινό «Μποσκέττο», στα σπίτια Μελά, Γράψα, ξενοδοχείο «ΛΕΥΚΑΣ», κ.λ.π. Λάσπη Και βουρλιές ήταν. Η Μ. Βρύση, λοιπόν, προσφερόταν καλύτερα, δεδομένου πως ήταν και στην καρδιά της παραγωγής των περιβολιών.

Πανταζή Κοντομίχη: «Λαογραφικά σύμμεικτα Λευκάδας»

Καίτη Κακαβούλη
* Για να δείτε όλες τις φωτογραφίες της Καίτης Κακαβούλη κάντε [κλικ εδώ]

Προηγουμενο αρθρο
Διαψεύδει οριστικά τις φήμες για πιθανή υποψηφιότητά του ο Στάθης Ζαβιτσάνος
Επομενο αρθρο
Φρούριο του Τεκέ ή Κάστρο του Γρίβα: Ο «φτωχός συγγενής»

1 Σχόλιο

  1. dope
    6 Ιανουαρίου 2018 at 18:16 — Απάντηση

    υπηρχε εννα ακομη προβλημα οι ακαθαρσιες νομιζω

Γράψτε το σχόλιό σας

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *